Valeriaan: Rustgevend voor de mens, aantrekkelijk voor katten

Valeriaan is een van die kruiden waar je waarschijnlijk wel eens van hebt gehoord, maar die een dubbel leven leidt. Aan de ene kant is het een eeuwenoud rustmiddel voor ons mensen, aan de andere kant is het een onweerstaanbare attractie voor katten. In een voedselbos of permacultuurtuin past valeriaan perfect: het is een sterke, vaste plant die zijn plekje opeist en bovendien een prachtige, bloeiende toevoeging is aan je ecologische systeem.

Maar voordat je nu enthousiast in de tuin gaat graven, is het goed om te weten dat je met twee heel verschillende effecten te maken hebt.

Dit artikel legt precies uit wat valeriaan doet, hoe je het veilig gebruikt voor je kat en hoe je het een plekje geeft in je tuin of huis.

Goed om te weten: Valeriaan en zijn effecten

Valeriaan (Valeriana officinalis) is een plant met een rijke geschiedenis. Al eeuwenlang wordt de wortel gebruikt als natuurlijk middel tegen slapeloosheid en spanning.

De geur van de verse wortel is allesbehalve subtiel; veel mensen omschrijven het als oude sokken of stinkende voeten. Precies die geur is de sleutel. De actieve stoffen in de wortel, zoals essentiële oliën met isovalereenzuur en actinidine, zorgen voor een chemische reactie bij katten. Dit is vergelijkbaar met het effect van kattenkruid, hoewel het om een andere plant gaat.

Het is fascinerend om te zien hoe een simpel worteltje zowel een kalmerend middel voor de mens als een stimulant voor de kat kan zijn. Voor ons mensen werkt valeriaan vooral als een zachtjes wiegend middel naar de slaap.

Het helpt de hersengolven te vertragen en de spanning te verminderen. In de tuin is het een sterke, vaste plant die goed gedijt op vochtige, niet te arme grond.

Hij groeit graag in de schaduw of halfschaduw, onder de bladeren van fruitbomen of als onderbeplanting in een voedselbos. De bloemen zijn wit en pluimachtig en trekken nuttige insecten aan, wat weer goed is voor de biodiversiteit. Het is dus een plant die op meerdere fronten zijn nut bewijst.

Stel je voor: je kat ligt languit in de tuin, naast een plekje waar je net valeriaanwortel hebt uitgedeeld. Hij wrijft erover, kruipt er tegenaan en lijkt even in een andere wereld te zijn.

Zes feiten over valeriaan

1. De wortel van valeriaan bevat essentiële oliën met isovalereenzuur en actinidine, de stoffen die katten onweerstaanbaar vinden (Bron 2).
2. Valeriaanthee heeft een bewezen slaapverwekkend en kalmerend effect op mensen en wordt al sinds de tijd van Hippocrates (460 v.C.) en Galenus (131 v.C.) gebruikt tegen slapeloosheid (Bron 1 en 2).
3. Het kan lokkend werken bij bepaalde knaagdieren, dus wees hier bewust van als je een moestuin of opslagruimte hebt (Bron 2).
4. De plant kan in de tuin behoorlijk woekeren als je hem niet in de gaten houdt; hij vormt dichte matten door middel van uitlopers.
5. De geur van de verse wortel is voor mensen vaak onaangenaam, maar voor katten is het een parfum van de bovenste plank.
6. Je kunt echte valeriaanwortel (Valeriana officinalis) in Nederland gewoon bij de apotheek kopen, meestal als gedroogde wortelstokken of als tinctuur (Bron 1).

Waarom katten van valeriaan houden

Dat is de werking van de actinidine. Deze stof activeert de geurreceptoren van de kat en zorgt voor een euforisch, opgewekt gevoel. Het is dus totaal iets anders dan het kalmerende effect dat wij ervaren.

De meeste katten reageren er enthousiast op: ze rollen, wrijven en kwijlen soms een beetje.

Het effect duurt meestal maar een minuut of tien, waarna de kat weer normaal doet. Het is dus een kort, intensief speelmoment.

Praktische tips rond katten en valeriaan

Het aanbieden van valeriaan aan je kat is leuk, maar het vraagt om een beetje strategie. Je wilt de interesse levendig houden en voorkomen dat je kat te veel binnenkrijgt of ongelukken veroorzaakt. De kunst is om het als een speciale traktatie te gebruiken, niet als een dagelijks accessoire.

Denk er ook aan dat valeriaan voor katten vooral een stimulans is.

Gebruik het dus niet om je kat te kalmeren voor een ritje naar de dierenarts. Voor dat soort situaties is een ander middel, zoals rustgevende kruiden of feromonen, beter geschikt.

Bewaar valeriaanproducten altijd goed afgesloten. Een onafgesloten zak met gedroogde wortel of een open flesje tinctuur in de buurt van een kat kan leiden tot een chaos. Je kat kan proberen de verpakking open te bijten en dan ineens een grote hoeveelheid inslikken.

Afwisseling: speelplezier met valeriaan

Dat is niet alleen zonde van de valeriaan, maar kan ook tot maagklachten leiden.

Zorg dat je weet waar het staat en dat het buiten het bereik van nieuwsgierige pootjes is. Om te voorkomen dat je kat de smaak van valeriaan beu raakt, moet je het afwisselen. Bied het niet elke dag aan. Eens in de week of eens in de twee weken is vaak genoeg om het speciaal te houden.

Tips bij valeriaan voor katten

Je kunt het op verschillende manieren aanbieden. De meest effectieve manier is om een klein beetje (een theelepel) gedroogde valeriaanwortel te strooien op een krabpaal, een speciaal speelmatje of in een doosje. Wist je trouwens dat je in een voedselbos ook zevenblad kunt oogsten en eten?

Laat je kat er zelf op ontdekken. Een andere leuke optie is om het te verwerken in zelfgemaakt speelgoed.

Hieronder vind je een paar simpele, effectieve tips om valeriaan op de juiste manier te gebruiken. Onthoud dat minder vaak meer is.

• Zelf speelgoed maken: Neem een oude, schone katoenen sok. Vul deze met ongekookte rijst (als gewicht) en voeg ongeveer 2 theelepels droge valeriaanwortel toe. Knoop de sok dicht. Je kat kan hier heerlijk mee rollen en knuffelen (Bron 1).
• Gebruik de juiste dosering: Voor een speelbeurt is een tot twee theelepels gedroogde wortel of een paar druppels tinctuur meer dan genoeg.
• Verstop het niet: Als je kat voor het eerst kennismaakt met valeriaan, leg het dan op een plek waar hij het makkelijk kan vinden. Later kun je het verstoppen in een speeltje om het uitdagender te maken.
• Timing is alles: Bied valeriaan aan op een moment dat je kat wakker en alert is, niet als hij net uit zijn slaap is.

5 verrassende manieren om valeriaan te gebruiken voor katten

Naast het simpele strooien van wat wortel, vergelijkbaar met hoe je vergeten groenten zoals de suikerwortel oogst, zijn er slimmere manieren om valeriaan in te zetten. Het is een handig hulpmiddel bij de opvoeding en het inrichten van de leefomgeving van je kat.

Je kunt het zien als een natuurlijk lokmiddel om bepaald gedrag te stimuleren of juist te sturen. Dit werkt vooral goed als je net een nieuwe kat in huis hebt of als je bepaalde gewoontes wilt veranderen. Gebruik het met beleid, en je zult zien dat het een waardevolle toevoeging kan zijn.

De volgende vijf voorbeelden laten zien hoe je valeriaan praktisch kunt toepassen.

Ze zijn makkelijk uit te voeren en vereisen geen dure producten. Je kunt vaak al met een flesje tinctuur van een paar euro of een zakje gedroogde wortel van de apotheek aan de slag. Prijzen hiervan liggen meestal tussen de €5 en €15, afhankelijk van de hoeveelheid en de bron. Als je een kitten of een herplaatste kat zindelijk wilt maken, kan valeriaan helpen om de kattenbak aantrekkelijker te maken.

Zindelijkheidstraining

Voeg een paar druppels valeriaantinctuur toe aan de schone kattenbakvulling. De geur trekt de kat aan en moedigt hem aan om de bak juist te gebruiken.

Doe dit vooral in het begin, om de kat de weg te wijzen. Zodra hij de bak eenmaal goed vindt, kun je dit langzaam afbouwen (Bron 2). Krabben is een natuurlijk gedrag, maar niet als het op je dure bank of houten tafelpoot is.

Krabben aan meubels

Richt de aandacht van je kat met valeriaan op de juiste plekken.

Behandel de krabpaal of een speciaal krabboard met een paar druppeltjes valeriaantinctuur. Wrijf het er goed in. De geur zal je kat lokken naar het juiste object.

Katten in/uit de tuin

Als hij eenmaal gewend is aan de paal, hoef je dit niet meer te doen (Bron 2). Als je een voedselbos hebt, wil je misschien je eigen kat binnen de perken houden of juist lokken om te spelen.

Gebruik valeriaan om een specifieke speelzone in de tuin te creëren. Spreid wat valeriaanwortel uit op een open plekje, weg van je kwetsbare groenten, waar je eventueel ook vogelmuur als winterse vitaminebron kunt laten staan.

Katten aan elkaar laten wennen

Je kat zal deze plek associëren met speeltijd. Dit werkt ook om je kat te lokken als hij eens langer buiten blijft en je hem roept. Een lokmiddel dat sterker is dan je stem, soms.

Als er een nieuwe kat in huis komt, is de spanning vaak om te snijden.

Mandje

Valeriaan kan helpen om de sfeer te verbeteren. Behandel een krabpaal of mandje van de ene kat met valeriaan, en laat de andere kat hieraan ruiken op een moment dat hij rustig is. Ruilen van mandjes of dekentjes met elkaars geur (en een vleugje valeriaan) kan helpen om wederzijds begrip te kweken. Doe dit wel op afstand en onder toezicht.

Het is geen magisch middel, maar het kan de eerste scherpe kantjes eraf halen. Een nieuw mandje wordt door een kat niet altijd direct geaccepteerd.

Om je kat te laten weten dat dit zijn nieuwe slaapplek is, kun je een paar druppels valeriaantinctuur op het kussentje doen. De geur trekt de kat aan en maakt het mandje interessant. Hij zal er eerder op kruipen en de plek associëren met comfort en rust. Zorg dat het mandje op een veilige, rustige plek staat, zodat de kat er ongestoord van kan genieten (Bron 2).

Veiligheid en veelgemaakte fouten

Hoewel valeriaan een natuurproduct is, zijn er een paar dingen die je absoluut moet vermijden. De meest gemaakte fout is het onbeheerd achterlaten van valeriaan.

Of het nu gedroogde wortel is die je per ongeluk op de grond hebt laten vallen, of een speeltje dat de kat urenlang kan bespelen. Je kat kan te veel inslikken, met maagklachten tot gevolg. Bovendien kan hij stukjes van het vulmateriaal van een speeltje (zoals rijst of katoen) binnenkrijgen.

Bied het daarom altijd onder toezicht aan en haal het na een minuut of tien weer weg.

Een andere cruciale fout is het gebruiken van valeriaan als kalmeringsmiddel voor spannende situaties, zoals een autorit. Valeriaan werkt bij katten namelijk opwekkend, niet ontspannend. Je kunt een kat dus juist hyper en onrustig maken vlak voor een reis. Dat is het tegenovergestelde van wat je wilt.

Houd het dus bij inzet voor plezier, training en het verkennen van nieuwe omgevingen, en niet voor stressvolle gebeurtenissen. Tot slot: als je kat medicijnen gebruikt of een medische aandoening heeft, overleg dan altijd met je dierenarts voordat je met valeriaan begint.