Smalle weegbree en grote weegbree: EHBO-planten uit het bos

Stel je voor: je loopt door je voedselbos, tussen de hazelaars en de appelbomen, en je haalt je been open aan een scherp takje.

Of je krijgt een jeukende muggenbult tijdens het plukken van bramen. In plaats van naar de EHBO-doos te rennen, buk je en pakt een paar bladeren van een plant die overal tussen de fruitbomen groeit. Dat is de kracht van weegbree.

Het is de ultieme survivaltool voor elke permacultuur-tuinder, groenliefhebber of boswandelaar. Het is een EHBO-kit die recht onder je voeten ligt.

Deze twee algemene bodembedekkers, de smalle en de grote weegbree, zijn veel meer dan onkruid.

Ze zijn een basis voor je gezondheid, een verrijking voor je dieet en een essentieel onderdeel van een veerkrachtig ecosysteem. Laten we ze eens goed bekijken, zodat je ze de volgende keer niet weghaalt, maar juist oogst.

Soorten weegbree in Nederland

Als je door je permacultuur tuin loopt, zijn er twee soorten die je het meest zult tegenkomen.

Grote weegbree (Plantago major s. major)

Ze horen bij dezelfde familie, maar hebben net wat andere eigenschappen. Het is handig om ze uit elkaar te kunnen houden, vooral als je ze wilt gebruiken voor medicijnen of in de keuken. Dit is de plant met de brede, ronde bladeren die lijken op voetafdrukken.

Vroeger werd gedacht dat de plant groeide waar Jezus had gelopen. Je herkent hem aan de nerven die als spaken van een fietswiel uit de steel lopen.

Smalle weegbree (Plantago lanceolata)

Hij houdt van vochtige grond en vindt zijn plekje graag tussen je groenten of in de schaduw van je fruitbomen.

Zijn bladeren zijn dikker en vleziger dan die van zijn smallere broer. Deze variant heeft langwerpige, smalle bladeren, vandaar de bijnaam 'lancetblad'. Hij groeit liever in iets drogere grond, zoals in de border tussen je permacultuur-bomen of in een zonnige hoek van de tuin. De bladeren voelen vaak wat ribbeliger aan. Je ziet hem vaak in dezelfde omgeving als paardenbloemen en klaver.

Herkenning en verspreiding

Beide soorten zijn echte doorzetters. Ze groeien overal ter wereld en zijn meegekomen met ontdekkingsreizigers en landbouwers.

In een voedselbos ontwikkelen ze zich vanzelf tot een dikke, beschermende laag op de bodem. Dit is precies wat je wilt in permacultuur: bodembedekkers die de grond vochtig houden en onkruid verdringen. Je vindt ze in:

• Wegbermen en grasvelden
• Moestuinen en borders
• Tussen tegels in de stad
• Op kale plekken in je gazon

Ze zijn makkelijk te herkennen aan hun bloem. De bloem is een lang, dun staafje dat omhoog steekt, meestal met een bruinig of groenig kleurtje. Dat staafje blijft lang zitten, vaak tot in de winter.

Toepassingen bij jeuk en wonden

Hier komt de plant echt tot zijn recht als de natuurlijke EHBO-doos. De bladeren zitten vol met geneeskrachtige stoffen die direct werken op de huid. Het is handig om te weten hoe je ze moet gebruiken als je net een brandnetel hebt aangeraakt of een schaafwond hebt opgelopen.

Brandnetel- en muggenbulten
Als je gestoken bent door een brandnetel, hoef je niet ver te zoeken.

Plet een paar bladeren van weegbree (smalle of grote, maakt niet uit) tussen je vingers tot het sap vrijkomt. Wrijf dit sap direct over de jeukende plek.

De slijmstoffen en het kiezelzuur in de plant neutraliseren het brandnetelgif en kalmeren de huid. Het werkt vaak binnen een minuut. Schaafwondjes en snijwonden
Voor kleine wondjes kun je een gekneusd blad als pleister gebruiken.

De looistoffen in weegbree helpen het wondje te desinfecteren en de slijmstoffen zorgen ervoor dat het bloed sneller stolt.

Leg het gekneusde blad op de wond en wikkel er eventueel een blad omheen of gebruik een schoon verband.

Tip: Gebruik bij voorkeur jonge, frisse bladeren van de plant. Ze zijn minder bitter en bevatten de meeste werkzame stoffen.

Fytotherapie voor luchtwegen en darmen

Weegbree is niet alleen goed voor de huid; het is ook een krachtig middel voor de binnenkant van je lichaam.

In de fytotherapie (plantaardige geneeskunde) staat het bekend als slijmoplossend en ontstekekremmend. Tegen droge hoest en keelpijn
De slijmstoffen in weegbree vormen een beschermend laagje over het slijmvlies in je keel. Dit kalmeert de irritatie en remt de hoestprikkel. Je maakt een eenvoudige hoestdrank:
1.

Neem een handvol verse bladeren en kneuz ze goed.
2. Giet er koud water overheen (ongeveer 200 ml).
3.

Laat het 2 tot 4 uur trekken en zeef het.
4. Drink een paar slokjes per dag.

Je kunt het zoeten met een beetje honing uit je eigen tuin. Bij maag- en darmklachten
Dezelfde slijmstoffen helpen ook bij een gevoelige maag of milijke darmkrampen. Ze beschermen het maag-darmkanaal.

De looistoffen werken licht samentrekkend, wat kan helpen bij milijke diarree. Let wel op: door de looistoffen kan het de opname van bepaalde stoffen verminderen, dus gebruik het niet te lang achter elkaar.

Weegbree in de keuken

Naast medicijn is weegbree ook voedsel. In de lente en vroege zomer zijn de bladeren jong en mals. Ze zijn een bron van vitamine C, A en K, en mineralen zoals ijzer en kalium.

Ze passen perfect in een voedselbos dieet. Vers in salades
Snijd de jonge bladeren fijn en meng ze door een groene salade.

Ze hebben een milde, licht aardse smaak, vergelijkbaar met spinazie of rucola. Ze geven je salade een flinke vitamineboost.

Als groente
Je kunt de bladeren ook koken zoals je spinazie doet. Ze worden dan wat slijmerig (door de slijmstoffen), wat een lekkere textuur geeft aan soepen of stoofschotels. Meng ze met andere wilde groenten uit je tuin, zoals veldzuring of daslook.

Waarom je ze niet elke dag moet eten
Vanwege de looistoffen is het verstandig om ze niet in enorme hoeveelheden te eten.

Ze zijn perfect als afwisseling in je dieet, maar niet als hoofdgroente voor elke dag.

Bijwerkingen en waarschuwingen

Ook natuurlijke planten hebben hun eigen regels. Weegbree is over het algemeen veilig, maar bij het inzetten van bodembedekkers om onkruid te onderdrukken zijn er een paar situaties waar je voorzichtig moet zijn.

Het is belangrijk dat je deze kent voordat je het gaat gebruiken.

• Zwangerschap: Zwangere vrouwen wordt afgeraden weegbree te gebruiken vanwege de looistoffen. Overleg altijd met een arts.
• Allergie: Mensen die overgevoelig zijn voor pollen van graspollen of bijvoet kunnen soms ook een reactie krijgen op weegbree.
• Langdurig gebruik: Door de looistoffen kan het de opname van eiwitten en mineralen in de darmen verminderen. Gebruik het daarom met mate.
• Oorpijn: Er is een volkstraditie om sap in het oor te druppelen tegen oorpijn. Raadpleeg bij ernstige klachten altijd een arts en gebruik dit niet zonder deskundig advies.

Oogsten en bewaren

Wil je een voorraadje aanleggen voor de winter? Dan is het slim om te weten hoe je de planten het beste bewaart.

Je oogst ze op het moment dat ze vol in het blad zitten, meestal in het voorjaar en de zomer. Invriezen
Was de bladeren, dep ze droog en vries ze in in porties.

Ze verliezen wel iets van hun structuur, maar de geneeskrachtige stoffen blijven grotendeels behouden. Handig voor een winterse hoestdrank. Drogen
Je kunt de bladeren ook drogen. Hang een bosje ondersteboven op een donkere, droge en warme plek.

Ze zijn droog als ze bros zijn. Bewaar ze in een luchtdichte pot (bijvoorbeeld een weckpot).

Zo maak je thee van gedroogde weegbree. Vers van het veld
Het beste is natuurlijk om ze vers te plukken. Ook kun je gezonde kruidenthee plukken uit het bos; omdat ze zo algemeen zijn, kun je ze bijna overal vinden.

In je eigen voedselbos of permacultuur-tuin zijn ze onmisbaar. Door het slim combineren van vaste planten en eenjarige gewassen houd je de bodem gezond en bieden ze jou direct hulp. Zie ze niet als last, maar als geschenk.