Wat is vloeibare plantenvoeding (gier) en hoe maak je het?

Stel je voor: je loopt door je voedselbos, je ziet je fruitbomen groeien, de permacultuur-kruiden doen het goed, en dan bedenk je: hoe krijg ik die planten nóg blijer, zonder meteen de portemonnee te trekken voor dure zakken mest? Het antwoord ligt vaak letterlijk onder je voeten.

Vloeibare plantenvoeding, oftewel gier, is de gouden tip voor elke permacultuur-liefhebber. Het is gratis, het zit boordevol voedingsstoffen en je maakt het van planten die je vaak toch al uit je voedselbos moet halen.

Geen ingewikkelde chemie, gewoon moeder natuur die haar eigen kinderen voedt. Dit is de manier om je bodem levend en je bomen fruitrijk te houden.

Wat is plantengier eigenlijk?

Voordat we de emmer pakken, even snel wat uitleg. Plantengier is eigenlijk een soort thee voor je tuin.

Je gist plantenresten in water, waardoor er een vloeistof ontstaat vol met voedingsstoffen zoals stikstof, fosfor en kalium (NPK).

Die stoffen zitten normaal in de planten, maar door ze te gisten maak je ze super snel opneembaar voor je andere planten. Denk aan je fruitbomen die na de winter weer energie nodig hebben, of die jonge boompjes die net zijn aangeplant. Het is gratis meststof, gemaakt van wat je waarschijnlijk toch al snoeit of uitdunt.

Je kunt het overal voor gebruiken. In je moestuin, rondom je vaste planten, en zeker bij je jonge aanwas in het voedselbos. Het werkt als een trein, mits je het goed maakt. En het mooie is: je bent meteen je tuin een stukje natuurlijker aan het beheren.

Je hergebruikt resten, je voedt de bodem en je bent minder afhankelijk van spullen uit de winkel.

Dat is de essentie van permacultuur: sluitingen creëren. Gier helpt je daar enorm bij.

Waarom je dit wilt maken voor je voedselbos

Denk aan je fruitbomen. Die willen in het voorjaar en vroege zomer groeien, blad maken en uiteindelijk vruchten ontwikkelen.

Daar hebben ze energie voor nodig. Smeerwortelgier is hier een topper in.

Smeerwortel zit vol kalium en ijzer, wat de vruchtvorming stimuleert. Je wilt meer appels, peren of noten? Smeerwortel is je vriend.

Je kunt overigens makkelijk een eigen smeerwortelplant in je voedselbos zetten; die zaait zich uit en je hebt er elk jaar wat aan. Brandnetel is de klassieker voor groei. Zit vol stikstof. Ideaal voor jonge plantjes of om je groenten in de moestuin een boost te geven na het planten. Heermoes is een ander krachtpatje.

Het versterkt de plant en werkt preventief tegen schimmels. In een voedselbos waar je veel diversiteit wilt, is dat ontzettend waardevol.

Je wilt geen uitbraken van schimmels die je fruitbomen aantasten. Door af en toe heermoes-gier te gebruiken, bouw je de weerstand van je planten op.

En dan heb je nog de algemene kruiden die overal groeien: duizendblad, zuring, paardenbloem, komkommerkruid, zevenblad. Ze zijn goud waard. Ze halen voedingsstoffen diep uit de grond en zetten die om in hun blad.

Als jij die bladeren gebruikt voor je gier, geef je die voedingsstoffen terug aan de bovenlaag van je bodem.

Zo blijft de kringloop draaien.

Plantengier maken

Het proces is simpel, maar het draait om de juiste verhoudingen en tijd. Je hebt geen dure spullen nodig.

Een oude emmer van 20 liter of een plastic ton van 30 liter werkt prima.

Gebruik bij voorkeur geen metalen bak, want het zure gier kan metaal aantasten. Een goedkope kunststof emmer bij de bouwmarkt kost zo’n €5 tot €10. Zorg dat je hem schoon kunt maken, want je gaat hem vaker gebruiken.

Voor de basis heb je water nodig. Kraanwater mag, maar regenwater is nog beter omdat het geen chloor bevat.

Chlorine kan de gisting vertragen. Vul je emmer voor ongeveer 75% met water. Dan zijn er de planten. Je kunt verse plantentoppen gebruiken of gedroogde.

Voor vers geldt: ongeveer 1 kg verse topjes per 10 liter water.

Voor gedroogd spreek je over 150 gram per 10 liter water. Dit is een vuistregel; iets meer of minder kan ook, maar houd dit aan voor een evenwichtige mix. Je kunt kiezen voor een enkele soort of een mix.

Brandnetel en smeerwortel samen is een gouden combi voor de meeste tuinplanten. Brandnetel geeft stikstof voor groei, smeerwortel geeft kalium voor bloei en vrucht.

Wil je de weerstand verhogen? Voeg dan een handje heermoes toe. Voor je fruitbomen in het voorjaar: focus op smeerwortel.

Voor je jonge plantjes in de moestuin: focus op brandnetel. Kies de juiste bodemverbeteraar en pas je mengsel aan op wat je op dat moment nodig hebt.

Zo maak je plantengier

Hieronder vind je een simpele, stap-voor-stap handleiding. Volg deze goed op en je hebt binnen twee weken vloeibare meststof klaar, of ontdek hoe je zelf rijke bladcompost maakt voor een gezonde bodem.

Heb je planten die net geplant zijn en flink willen groeien? Dan is stikstof je beste vriend.

1. Verzamel je materialen: Een plastic emmer van 20-30 liter, een deksel die niet perfect sluit (lucht moet eruit!), een pollepel van hout of plastic, en je plantenmateriaal. Zorg dat je emmer schoon is. Spoel hem even na met heet water.
2. Verzamel je planten: Ga op pad in je voedselbos of tuin. Knip jonge toppen van brandnetel, smeerwortel of andere kruiden. Doe dit bij voorkeur vóór ze bloeien en zaden vormen. Zo voorkom je dat je onkruid verspreidt. Vul een emmer losjes met de planten, zonder ze aan te stampen.
3. Vul met water: Zet je emmer op een plek in de schaduw (niet in de volle zon, dat maakt het te heet en stinkt). Vul de emmer met water totdat de planten onder water staan. Druk ze eventueel licht aan met je pollepel. Laat ongeveer 10-20% ruimte bovenin vrij voor het schuim.
4. Optioneel: voeg een booster toe: Wil je de gisting versnellen? Los 1 tot 2 eetlepels suiker op in het water. Dit geeft de bacteriën en gisten direct voedsel. Je kunt ook wat zeewier uit de tuin toevoegen voor extra mineralen.
5. Laat gisten: Dek de emmer af met een doek of een los deksel. Laat het 2 weken staan. Roer elke dag of om de dag even met je pollepel. Dit breekt het schuimlaagje en zorgt dat de gisting gelijkmatig verloopt. Je ziet het borrelen en je ruikt een sterke, aardse geur. Dat is normaal. Als het enorm gaat stinken (rotte eieren), dan is er te weinig zuurstof; vaker roeren helpt.
6. Klaar om te gebruiken: Na 2 weken is je gier klaar. De vloeistof is nu donkerbruin en ruikt krachtig. Zeef de vloeistof door een tuinscherm of oude theedoek in een schone emmer. De plantenresten die overblijven, kun je op de composthoop gooien.
7. Bewaren: Gier is het beste direct te gebruiken, maar je kunt het ook luchtdicht bewaren. Vul oude limonade flessen of jerrycans. Zo kun je het nog een maand bewaren op een koele plek. Zorg dat je flessen goed schoon zijn.

Voor de hongerlappen

Pak die brandnetels die overal groeien. Je hebt ze vast al in je tuin staan, vooral in de hoekjes waar de bodem wat vochtiger is. Brandnetelgier is de klassieke groeiboost.

Je zult zien dat je bladgroen en planten sneller groeien. Let wel op: gebruik dit vooral in april, mei en juni.

In de late zomer kun je beter focussen op kalium, zodat de planten zich voorbereiden op de winter. Gebruik de gier bij de wortels, niet op de bladeren. Giet langzaam rondom de voet van de plant. Een halfuur nadat je gegoten hebt, trekken de wortels de voedingsstoffen op.

Wil je extra resultaat? Wissel af: de ene keer brandnetel, de andere keer smeerwortel.

Ideaal voor de moestuin: groenbemesters

Zo geef je een complete maaltijd. Naast de planten die je snoeit, kun je ook specifieke groenbemesters inzetten voor je gier. Planten zoals phacelia, bladrammenas of lupine groeien razendsnel, zeker als je mycorrhiza schimmels toevoegt bij de aanplant.

Je zaait ze, ze groeien uit, en je maait ze net voordat ze zaad vormen. Dat groen is perfect voor gier.

Ze zitten vol voedingsstoffen en verbeteren de bodemstructuur. Vooral phacelia is geliefd bij bijen en geeft een milde, rijke gier. Het voordeel van groenbemesters is dat je ze plant met een doel.

Je zaait ze tussen je gewassen door, of in het najaar op lege stukken. Ze houden de bodem bedekt en voorkomen uitdroging.

Als je ze dan ook nog omzet in gier, haal je er dubbel voordeel uit.

Dit sluit perfect aan bij de permacultuur-principes: functies combineren.

Gebruik en dosering

Hoeveel gier je geeft, hangt af van de leeftijd van je plant. Volwassen planten en bomen kunnen meer hebben.

Verdun de gier in een gieter of een emmer met water. Voor volwassen planten is een verhouding van 1:10 gangbaar.

Dus 1 liter gier op 10 liter water. Voor jonge, gevoelige plantjes of zaailingen verdun je meer: 1:20. Dat is 1 liter gier op 20 liter water.

Begin altijd liever met iets minder, je kunt altijd later bijgeven. De frequentie is om de twee weken in het groeiseizoen. Dat betekent: van april tot en met augustus. In het voorjaar geef je de eerste lading om de groei te starten.

In de zomer blijf je bijvoeden om de vruchtzetting te ondersteunen. Stop in september en oktober.

Je wilt niet dat de planten nieuwe, zachte scheuten maken die de vorst niet overleven. Een gouden tip: giet direct op de grond bij de wortels.

Niet over de bladeren spuiten. Dat geeft verbrandingsgevaar, zeker als de zon schijnt. De vloeistof op de bladeren kan verkleuringen en schade geven. Neem de tijd om rondom de plant te gieten, zodat de bodem goed vochtig wordt en de wortels het kunnen opnemen.

Veelgemaakte fouten en hoe je ze vermijdt

Een veelvoorkomende fout is te veel planten in één keer gebruiken. Je emmer zit propvol, er past amper water bij, en de boel gaat rotten in plaats van gisten.

Houd je aan de verhouding: 1 kg verse planten op 10 liter water. Het mengsel moet kunnen 'ademen'. Laat ruimte bovenin. Een andere fout is het gebruik van planten die al zaad hebben gevormd.

Je gooit nu eenmaal onkruidzaden je tuin in. Vooral zevenblad en paardenbloem zaaien zich enorm uit.

Knip ze dus voor de bloei of vlak erna, maar voordat de zaden rijp zijn.

Zo voorkom je extra werk later. Gebruik ook geen metalen emmer. Gier kan zuur worden en metaal oplossen. Dat is slecht voor je bak en ongezond voor je planten. Ga voor kunststof.

Een simpele bouwmarkt-emmer van €5 is prima. Zorg dat je hem na gebruik goed schoonmaakt met water en een borstel, dan gaat hij jaren mee.

Tenslotte: vergeet niet dat gier stinkt. Het is normaal dat het ruikt naar aarde en fermentatie. Zet de emmer niet direct onder je raam of naast je terras.

Een hoekje in de tuin, uit de wind, is ideaal. Als het écht naar rotte eieren ruikt, is er te weinig zuurstof.

Roer vaker of voeg een scheutje suiker toe om de gisting te activeren.

Verificatie-checklist

Voordat je begint, loop even deze lijst na. Zo weet je zeker dat je goed zit:

• Heb je een plastic emmer van minimaal 20 liter?
• Zijn je planten jong en zonder zaad?
• Heb je 1 kg verse planten (of 150 gram gedroogd)?
• Is de emmer voor 75% gevuld met water?
• Staat de emmer op een schaduwplek?
• Roer je elke dag even?
• Wacht je 2 weken met gebruiken?
• Verdun je 1:10 voor volwassen planten, 1:20 voor jonge?
• Giet je alleen op de grond en niet op bladeren?
• Gebruik je het tussen april en augustus?

Als je alles met 'ja' kunt beantwoorden, ben je klaar om je voedselbos en moestuin te voorzien van de beste, gratis voeding die er bestaat. Aan de slag!