Voedselbossen voor de liefhebber van vergeten fruitrassen

Stel je voor: je loopt door je tuin of voedselbos en oogst appels die je grootmoeder nog kende. Appels met namen als 'Goudreinet' of 'Egremont Russet', die je niet in de supermarkt vindt.

Dit is de magie van vergeten fruitrassen. Het zijn parels die we bijna kwijt waren, maar die een schat aan smaak en veerkracht in zich dragen.

Voor liefhebbers van voedselbossen is het verzamelen en planten van deze rassen een diepgewortelde passie. Het is een manier om de biodiversiteit in eigen hand te nemen en je tuin om te toveren tot een levende archief van smaken.

Vergeten fruitrassen behouden voor de toekomst

Waarom zou je je druk maken om een oude perenboom die niemand meer kent? Omdat deze rassen een genetische schatkamer zijn.

Ze zijn vaak sterker tegen ziekten en plagen dan de geselecteerde rassen uit de industrie.

Ze kunnen beter omgaat met de steeds extremere Nederlandse zomers: hittegolven en droogte, maar ook natte voeten. Plant je zo'n boom in je voedselbos, dan investeer je in de toekomst van ons voedselsysteem. Je helpt mee om het erfgoed van Nederlandse fruitteelt te bewaren voor je kinderen en kleinkinderen.

Het is een daad van verzet tegen de eenvormigheid. Denk aan de 'Kardinaal van Middelburg', een vroege perzik die al in de 18e eeuw werd beschreven.

Determinatiedag en collectieboomgaarden

Of de 'Groninger Kroon', een appel die zo stevig is dat hij maandenlang goed blijft in een koele schuur. Deze rassen hebben een eigen verhaal, een eigen karakter. Ze passen perfect in een permacultuur-systeem waarbij je verschillende lagen en functies in je tuin combineert. Je bent niet zomaar een tuinier; je wordt een hoeder van een stukje levende geschiedenis.

Hoe kom je erachter welke boom in je tuin staat? Of welke vrucht je nu eigenlijk aan het eten bent?

Het antwoord ligt bij experts. Een van de meest toegankelijke manieren om je fruit te determineren, is door naar een speciale determinatiedag te gaan. Zo organiseert Landgoed Buitengewoon in Groesbeek op 30 augustus 2025 zo'n dag.

Van 12:00 tot 16:00 uur kun je daar terecht met je vragen en je oogst. De locatie is Derdebaan 15, 6561 KH Groesbeek.

Kom je met de auto? Er is een speciale inrit voor mindervaliden op Wylerbaan 41. Op deze dag staan experts voor je klaar.

Een van hen is Hennie Rossel (77), een bekende pomoloog uit Vorden. Hij is een levende legende als het gaat om het determineren van oude fruitrassen.

"Een boom determineren is als een detectiveverhaal. Je bekijkt de vorm van het blad, de schors, de knoppen en natuurlijk de vrucht zelf."

Zijn kennis is goud waard. Op het landgoed vind je ook de Rossel Collectie Boomgaard.

Hier groeien 94 hoogstamfruitbomen van allerlei zeldzame rassen. Het is een openluchtmuseum van fruit. Je kunt er rondlopen en zien hoe divers het fruit kan zijn.

Van kleine, wrange appeltjes voor de likeur tot sappige peren die smelten op je tong. Dit is de plek waar kennis en praktijk samenkomen.

Hoe begin je met je eigen verzameling?

Je hoeft geen expert te zijn om te beginnen. Je begint klein. Misschien heb je al een oude boom in je tuin waarvan je de naam wilt weten.

Of je wilt een nieuwe boom planten en kiest bewust voor een vergeten ras. De eerste stap is kennis vergaren. Praat met andere tuiniers, bezoek de website van het Nederlands Fruit Netwerk en ga naar die determinatiedagen.

Als je vruchten meeneemt voor determinatie, let dan op een paar dingen.

Neem altijd 5 tot 10 gave, rijpe vruchten mee. Een enkele vrucht kan een afwijking hebben, met meerdere exemplaren kunnen de experts een betrouwbare beeld vormen. Zorg dat ze onbeschadigd zijn en bij voorkeur van dezelfde boom.

Zo krijg je de meest nauwkeurige naamherkenning. Waar vind je deze bomen?

Je kunt ze kopen bij gespecialiseerde kwekerijen die zich richten op hoogstam en permacultuur.

Zoek naar kwekers die werken met enten op onderstammen die passen bij een voedselbos, zoals 'paradis' of 'kwee'. Een eenjarige boom van ongeveer 1,5 meter kost vaak tussen de €25 en €40. Een volwassen boom met kluit is een stuk duurder, maar geeft ook meteen resultaat. De investering is de moeite waard; zo'n boom levert decennialang vruchten op.

Integreren in je voedselbos

Een vergeten fruitras plant je niet zomaar even. Je denkt na over de plek.

In een permacultuur-tuin kijk je naar de zon, de wind en de bomen die er al staan. Een hoogstamfruitboom hoort in de derde of vierde laag van je bos, de boomlaag. Hij moet genoeg ruimte krijgen om te groeien, zowel in de breedte als de diepte, passend binnen de bredere ambities van de Europese Green Deal.

Zorg dat je de kruin vrij houdt van andere planten voor de eerste jaren.

Combineer de boom met vaste planten eronder. Plant bijvoorbeeld look-zonder-look, bieslook of zonnehoed rondom de stam. Deze planten lokken nuttige insecten die plaagdieren bestrijden. Zo creëer je een zelfregulerend systeem in de stadslandbouw.

Je hoeft minder te spuiten en de boom blijft gezond. Het is de essentie van permacultuur: werken met de natuur, niet ertegen.

Denk ook aan de oogsttijd. Probeer rassen te kiezen die verspreid over het jaar rijpen. Van vroege zomerappels tot late winterperen.

Zo heb je het hele jaar door vers fruit uit eigen tuin.

En vergeet niet dat veel oude rassen geschikt zijn voor bewaring. In een oude schuur of kelder kun je appels en peren maandenlang bewaren. Zo geniet je in december nog van de oogst van augustus.

Praktische tips voor de beginnende rasverzamelaar

Het avontuur begint nu. Hier zijn een paar concrete tips om direct mee aan de slag te gaan:

1. Documenteer alles: Koop een schrift of gebruik een app. Noteer de naam van de boom, de aankoopdatum, de bloeitijd en de oogsttijd. Plaatjes van bloem, blad en vrucht. Over een paar jaar ben je je eigen expert.
2. Sluit je aan: Bij het Nederlands Fruit Netwerk of een regionale fruitvereniging. Deel kennis, ruil stekjes en leer van anderen. Samen bereik je meer.
3. Denk klein: Je hebt geen hectares nodig. Een halfstam boom van 3 meter breed past in de meeste voortuinen. Er zijn zelfs laagstam rassen die je in een grote pot kunt houden.
4. Vraag om hulp: Bij de determinatiedag in Groesbeek, of bij andere experts. Schroom niet. De meeste liefhebbers zijn dolgraag bereid hun kennis te delen.

Met deze stappen ben jij op weg om een stukje Nederlandse biodiversiteit in je eigen tuin te bewaren. Het is een reis die begint met een enkele vrucht en eindigt in een weelderig, smakelijk en levendig voedselbos.