Mei: De ijsheiligen voorbij, tijd voor de gevoelige planten

Mei voelt altijd als een keerpunt. De tuin schudt de winter van zich af, de zon voelt warmer en je wilt van alles planten. Maar er is één valkuil die elke beginnende voedselbosbouwer treft: de ijsheiligen.

Die laatste nachtvorst kan je jonge aanplant in één nacht vernietigen. Gelukkig is het na half mei echt veilig.

Tijd om je gevoelige planten naar buiten te brengen, met een slimme aanpak voor een gezond voedselbos.

IJsheiligen 2026: wat is het en wanneer?

De ijsheiligen zijn vier dagen in mei waarvan we traditiegetrouw zeggen dat ze de laatste nachtvorst kunnen brengen.

Ze dateren van rond 1000 na Christus en zijn diep geworteld in de volkstuincultuur. De dagen zijn vernoemd naar heiligen: Servatius, Bonifacius, Mamertus en Pancratius. Hoewel de klimaatverandering ervoor zorgt dat de laatste nachtvorst gemiddeld steeds vroeger valt, blijft dit een veilige richtlijn voor het planten van vorstgevoelige soorten. In 2026 vallen de ijsheiligen van 11 tot en met 14 mei.

Wanneer is het IJsheiligen in 2026?

Dat is je groene licht. Vanaf 15 mei mag je ervan uitgaan dat de ergste vorstgevaar geweken is.

Plan je werkzaamheden rond deze datum. Zaai in de week ervoor nog snel sla en koriander voor een gespreide oogst, maar wacht met het uitplanten van tomaten, komkommers en bonen tot na 14 mei.

Welke planten kun je na IJsheiligen buiten zetten?

Na 14 mei is het tijd voor de gevoelige gewassen. Tomaten, komkommers, courgettes, pompoenen, paprika's en aubergines kunnen de grond in. Ook klimbonen zijn nu aan de beurt.

Denk aan rassen als Hâtif Neckarkönigin, Weinländerin, Neckargold, Purple Podded, Trébona, Sabre en Fortex. Deze bonen groeien tot 2,5 meter hoog, dus zorg voor stevig klimmateriaal.

Een komkommerrek van 1,5 meter hoog is ideaal voor komkommers en kleine pompoenen. Voor je fruitbomen en bessenstruiken is mei ook een goede maand, maar die zijn meestal minder vorstgevoelig. Focus nu op de jaarlijkse groenten die je voedselbos compleet maken.

Combineer slim: plant wortels samen met koriander of dille om wortelvlieg te verminderen.

Planten afharden: zo werkt het

Zet tomaat tussen afrikaantjes om aaltjes en insecten te weren. Deze combinaties versterken elkaar en zorgen voor een robuuster systeem.

Jonge plantjes die je binnen hebt voorgezaaid, zijn niet direct klaar voor de buitenlucht.

Ze moeten wennen aan zon, wind en temperatuurschommelingen. Afharden is het proces waarbij je ze geleidelijk blootstelt aan buiten. Zet ze overdag buiten op een beschutte plek, haal ze ’s avonds weer binnen. Doe dit een week lang.

Begin met een uurtje en bouw het langzaam op. Gebruik een vliesdoek als bescherming tegen felle zon of koude wind.

Planten beschermen tegen nachtvorst

Als er nachtvorst wordt voorspeld, dek dan de knoppen af met vliesdoek of een oud laken.

Haal de planten niet direct de grond in na het afharden; laat ze eerst een paar dagen wennen aan de buitenlucht zonder ’s nachts binnen te halen. Zo worden ze sterker en minder vatbaar voor schokken. Ook na de ijsheiligen kan er nog een enkele koude nacht voorkomen. Wees voorbereid.

Gebruik vliesdoek om jonge plantjes te beschermen. Leg een laag stro of bladeren rond de voet van planten om de grond warmer te houden.

Voor slakken is mei een feestmaand. Bescherm jonge plantjes met schuilplaatsen, zoals omgekeerde terracottapotten of stukjes dakpan. Verzamel slakken ’s avonds of ’s nachts en breng ze ver weg.

Als je compost of mulch aanbrengt, doe dat dan na het planten.

Wel of niet snoeien na IJsheiligen?

Een laag van 5 cm houdt vocht vast en beschermt de wortels tegen koude. Gebruik materialen uit je voedselbos, zoals bladeren van fruitbomen of gemaaide grassen.

Dit versterkt de natuurlijke kringloop en voorkomt onkruid. Snoeien in mei hangt af van de plant.

Bij fruitbomen en bessenstruiken is het nu te laat voor zwaar snoeiwerk; dat had in de winter moeten gebeuren. Wel kun je dode of beschadigde takken verwijderen. Bij groenten als tomaat en komkommer is snoeien juist belangrijk. Verwijder zijscheuten bij tomaat om de energie naar de vruchten te leiden.

Bij komkommer kun je de hoofdstengel toppen om vertakking te stimuleren. Voor klimbonen is snoeien niet nodig; ze groeien vanzelf omhoog.

Zorg wel dat ze op tijd worden geoogst, want dan blijven ze produceren.

Bij aardbeien verwijder je nu de uitlopers als je ze niet wilt vermeerderen. Zo blijft de energie in de moederplant.

Praktische tips voor een soepele start

Om je voedselbos optimaal te benutten, volgen hier concrete acties. Zaai sla en koriander om de 2 à 3 weken voor een gespreide oogst. Verzamel op het juiste moment zaden van je eigen planten voor volgend seizoen. Plant diepliggende tomaten tot aan de eerste bladeren; dit stimuleert extra wortelgroei en maakt de plant sterker.

Gebruik een komkommerrek van 1,5 meter voor komkommers en kleine pompoenen; dat bespaart ruimte en zorgt voor luchtcirculatie.

Voor klimbonen kies je een stevige constructie van 2,5 meter hoog. Prijzen voor biologische zaden variëren van €2 tot €4 per zakje.

Een vliesdoek van 10 m² kost ongeveer €10-15. Een komkommerrek van metaal of hout is te vinden voor €20-40. Investeer in kwaliteit; goed materiaal gaat jaren mee en voorkomt teleurstellingen.

Combineer je aanplant altijd met bloeiende kruiden als dille, koriander en afrikaantjes.

Deze lokken nuttige insecten en weren plagen. Voor slakkenbestrijding zijn biologische korrels verkrijgbaar voor €5-10 per kilo, maar een handmatige aanpak is vaak effectiever en goedkoper.

Fouten om te vermijden

Een veelgemaakte fout is vorstgevoelige planten vóór de ijsheiligen in volle grond planten.

Doe dit niet; de kans op schade is groot. Wacht tot na 14 mei en controleer altijd de weersvoorspellingen. Een andere fout is te vroeg zaaien zonder af te harden; planten worden dan slap en kwetsbaar. Zorg dat je altijd een plan B hebt, zoals een kas of koude bak, voor onverwachte koude nachten.

Vermijd ook het planten in te natte grond. Wacht tot de grond droog genoeg is om te bewerken.

Te veel water leidt tot wortelrot en zwakke groei. Gebruik je gezond verstand en observeer je tuin dagelijks.

Samenvatting en volgende stappen

Mei is de maand van actie na de ijsheiligen. Plant je gevoelige gewassen pas na 14 mei 2026, hard ze goed af en bescherm ze tegen een late nachtvorst.

Combineer slim met kruiden en bloemen voor een veerkrachtig voedselbos. Investeer in goed materiaal, zaai gespreid en vermijd de grote fouten.

Zo geniet je van een overvloedige oogst de hele zomer. Begin klein, experimenteer en leer van je tuin. Voedselbosbouw is een reis, geen race. Neem de tijd, observeer en pas aan. Ontdek de schoonheid van het voedselbos in de winter en geniet van wat je kunt oogsten uit je eigen permacultuurtuin.