Hoe maak je een 'earth oven' voor het bakken van brood in het bos?

Een aarden oven bouwen in je voedselbos is magie. Je combineert hitte, aarde en ambacht en krijgt brood met een korst zo knapperig als een herfstblad.

Dit is geen ingewikkelde klus, maar een feest voor je handen en je maag.

In een paar dagen bouw je een bakhuisje dat jaren meegaat, en je gebruikt materialen die je waarschijnlijk al vindt in je permacultuur-tuin.

Wat je nodig hebt: materialen en voorwaarden

Je begint met een lijstje dat makkelijk te vinden is. Je hoeft niet naar een bouwmarkt voor dure spullen.

Kijk eerst op de boerderij, in de schuur of bij de oude bakkerij om de hoek. Voor de basis van je oven heb je 50 tot 80 chamotte-stenen nodig. Dit zijn vuurvaste stenen die de hitte vasthouden.

Bij een handelaar in Noord-Brabant kosten ze ongeveer €1,- per stuk. Reken dus op €50 tot €80 voor de stenen.

Je gebruikt ook 200 tot 300 kg klei en zand, wat je vaak gratis kunt graven op je eigen perceel.

Voor de isolatielaag heb je 100 liter stro of droog gras nodig. Dit meng je met klei om de oven warm te houden. Verder heb je een oud rooster of wat bakkerij-ijzer nodig voor de bakvloer. Hergebruikte materialen drukken de kosten enorm.

De totale kosten voor een simpel bakhuisje liggen rond de €1.500,- als je alles nieuw koopt, maar met hergebruik kun je dit makkelijk halveren. Zorg dat je een plek kiest in je voedselbos die droog ligt en beschut is tegen wind.

Een plek onder een notenboom of naast een rij appelbomen is perfect. Zorg dat je voldoende ruimte hebt om te bewegen en dat je geen wortels raakt bij het graven.

Hoe bouw je een aarden oven voor brood in het bos?

De bouw is in zes stappen te verdelen. Reken op 60 uur werk, dus vijf dagen van 6 uur per dag.

Begin op een droge dag en vraag een vriend om te helpen met tillen.

1. Graven van de fundering: Graaf een gat van 1,5 meter doorsnee en 30 cm diep. Druk de bodem stevig aan. Dit is de basis van je oven. Zorg dat de randen recht zijn.
2. Leg de bodemlaag: Meng 1 deel klei met 1 deel zand en een beetje water tot een stevige mortel. Leg een laag van 5 cm in het gat en druk deze aan. Laat dit 24 uur drogen.
3. Bouw de bakvloer: Leg je oude rooster of bakkerij-ijzer op de bodem. Omrand dit met een ring van zand en klei van 10 cm hoog. Dit wordt je bakvloer. Zorg dat deze waterpas is.
4. Metsel de koepel: Bouw een koepel van chamotte-stenen. Gebruik de mortel van klei en zand. Begin met een cirkel van 80 cm doorsnee en bouw stap voor stap omhoog. Laat een opening van 20 cm voor de schoorsteen. De koepel moet 50 cm hoog worden.
5. Isoleren: Meng stro met klei tot een dikke pap. Smeer dit rond de koepel in een laag van 10 cm dik. Dit houdt de warmte vast. Laat dit een dag drogen.
6. Afwerken: Bedek de buitenkant met een laag aarde uit je voedselbos. Dit geeft een natuurlijke uitstraling en beschermt de isolatie. Plant er wat wilde bloemen op voor de bijen.

Stap-voor-stap video: bouwen en bakken

Er is geen video beschikbaar, maar ik beschrijf het proces alsof je het zelf filmt. Eerst graaf je het gat. Dan meng je de mortel.

Je legt de bodem. Je metselt de stenen één voor één.

Je smeert de isolatie. Je laat het drogen. Dan stook je de oven voor de eerste keer zonder brood om vocht te verwijderen. Om te bakken, stook je de oven op met droog hout uit je bos.

Laat het vuur 1 uur branden tot de stenen gloeien. Volg voor veilig koken op open vuur de juiste stappen, schuif de as weg en leg het brood op de bakvloer.

Sluit de opening met een deur van klei en stro. Bak op 200–220 graden. Een brood is klaar na 40 tot 50 minuten.

De juiste temperatuur testen met bloem

Een veelgemaakte fout is te vroeg brood inleggen. De oven is dan of te heet of te koud, en mislukking is gegarandeerd.

Test de temperatuur altijd met een handvol bloem. Strooi een beetje bloem op de bakvloer.

Als het langzaam bruin wordt, is de temperatuur perfect. Blijft het wit, dan is de oven te koud. Brandt het direct zwart, dan is het te heet.

Wacht dan nog 10 minuten met stoken. Deze test kost niets en voorkomt teleurstelling. Doe dit altijd, ook als je denkt dat je het weet. Een oven in het bos reageert anders dan een keukenoven.

Tips om kosten te drukken en duurzaam te bouwen

Gebruik hergebruikte materialen. Vraag bij een oude bakkerij of ze nog oude roosters hebben. Kijk op een boerderij voor klei en zand.

Vraag aan een buurman of hij nog stro over heeft. Zo bouw je voor minder dan €500,-.

Gebruik materiaal uit je voedselbos. Snijd wilgentenen om de oven te verstevigen, en denk bij het verzamelen van extra ingrediënten ook eens na over de ethiek van het foerageren.

Gebruik bladeren van fruitbomen als isolatiemateriaal. Dit geeft een unieke geur aan je brood, net zoals de waarde van vergeten groenten een nieuwe dimensie geeft aan je maaltijd. Bouw in fases.

Begin met de basis en de koepel. Voeg later de schoorsteen en de afwerking toe.

Zo verspreid je de kosten en het werk.

Verificatie-checklist

• Fundering is 1,5 meter doorsnee en 30 cm diep.
• Bodemlaag is 5 cm dik en 24 uur gedroogd.
• Bakvloer is waterpas en 80 cm doorsnee.
• Koepel is 50 cm hoog met een schoorsteenopening van 20 cm.
• Isolatielaag is 10 cm dik en gemaakt van stro en klei.
• Buitenkant is afgewerkt met bosgrond en bloemen.
• Temperatuur getest met bloem: langzaam bruin is goed.
• Eerste stookbeurt zonder brood uitgevoerd.
• Brood gebakken op 200–220 graden voor 40–50 minuten.

Een earth oven bouwen is een avontuur. Het verbindt je met de aarde, je voedselbos en de eeuwenoude traditie van bakken.

Na 60 uur werk en een kleine investering heb je een plek waar je brood bakt met de hitte van hout en de warmte van de zon. Probeer het, en je wilt nooit meer anders.