De roos (Rosa): Bottels en bloemblaadjes in het voedselbos
Stel je voor: een plant die zowel een rijke oogst aan vitaminen geeft als je tuin opfleurt met prachtige bloemen. De roos is veel meer dan alleen een sierplant.
In een voedselbos of permacultuurtuin is de roos een echte krachtpatser. Je kunt de bloemblaadjes eten en de bottels oogsten voor heerlijke jam. Laten we samen ontdekken hoe je deze veelzijdige plant inzet.
Bloemblaadjes en knoppen
Rozenbloemen zijn eetbaar, maar niet elke roos is even geschikt. Kies altijd voor onbespoten rozen.
Rozen die je in de supermarkt koopt, zijn vaak behandeld met chemicaliën en zijn niet bedoeld voor consumptie. Haal de blaadjes voorzichtig van de steel. Je kunt ze vers gebruiken in salades of als garnering bij een dessert. De smaak is licht bloemig en soms een beetje fruitig.
Knoppen zijn ook heerlijk. Je kunt ze inleggen in azijn of suikerwater.
Dit geeft een leuk contrast in gerechten. Denk aan een frisse rozenazijn bij een groene salade.
De knoppen hebben een intense smaak, dus je hebt er maar weinig van nodig. Dit maakt ze ideaal voor een permacultuurtuin waar je veel diversiteit wilt zonder veel ruimte te gebruiken. Let wel op: alleen rozen die specifiek geschikt zijn voor consumptie.
Veel siertuinen zijn behandeld. In een voedselbos plant je dus rozen die je zelf kweekt of koopt bij een biologische kwekerij.
Zo weet je zeker dat ze veilig zijn. Je kunt ze ook combineren met bomen zoals appel of peer, die ook tot de rozenfamilie behoren.
Bottels oogsten en verwerken
Rozenbottels zijn de vruchten van de roos. Ze zijn rijk aan vitamine C – meer dan sinaasappels.
Een handvol bottels geeft je al een flinke boost. Ze smaken naar een pittige abrikoos en zijn veelzijdig in de keuken.
Oogst de bottels in de herfst, als ze felrood zijn en zacht aanvoelen. Pluk ze op veilige plekken, niet langs drukke wegen of in de buurt van industrie. Rozenbottels zijn schijnvruchten. Dat betekent dat het vlezige deel dat je eet, afkomstig is van de kelkbladen, niet van de zaadjes.
De zaadjes zitten in de bottel en kunnen jeuken. Verwerk de bottels daarom altijd.
Je kunt ze in de vriezer verzamelen tot je genoeg hebt voor een recept. Dit is handig als je maar weinig tegelijk oogst. Om makkelijk jam te maken, kook je de bottels en zeef je de puree.
Zo verwijder je de zaadjes en huidjes. De puree is basis voor confituur, sap of likeur.
Rozenbottels bevatten kalium, fosfor en ijzer, waardoor ze een gezonde toevoeging zijn aan je dieet.
In een voedselbos zijn ze een waardevolle oogst naast bomen en struiken.
Rozen in de eetbare tuin
Rozen passen perfect in een permacultuurtuin. Ze zijn robuust, groeien snel en geven meerdere oogsten per jaar.
Je kunt ze planten als struik of als klimroos, afhankelijk van de ruimte. Combineer ze met andere planten uit de rozenfamilie, zoals amandel of perzik. Dit zorgt voor een diverse en veerkrachtige tuin. Rozen trekken ook bijen en vlinders aan, wat goed is voor de bestuiving van je fruitbomen.
Voordat je een roos op pot plant, dompel je hem eerst in zijn geheel in water. Dit zorgt dat de wortels goed doordrenken en sneller aanslaan.
Kies een zonnige plek met goed doorlatende grond. In een voedselbos kun je rozen onder grotere bomen planten, als onderbeplanting.
Ze doen het goed in de halfschaduw en gebruiken de ruimte efficiënt. Let op: eet geen rozen uit de siertuin die bespoten zijn met gewasbestrijdingsmiddelen of opgegroeid met kunstmest. In een voedselbos kweek je biologisch.
Zo weet je zeker dat je oogst veilig is. Rozen zijn sterk en hebben weinig onderhoud nodig, ideaal voor een drukke tuinder.
Rozen met goed eetbare bottels
Niet alle rozen geven even lekkere bottels. Sommige soorten zijn speciaal gekweekt voor grote, smaakvolle vruchten.
Een voorbeeld is de bottelroos Rosa Pierette Pavement. Deze roos bloeit van mei tot en met oktober en blijft laag, ongeveer 60 centimeter. Hij is geselecteerd vanwege extra grote rozenbottels, wat hem ideaal maakt voor kleine tuinen of potten.
- Hondsroos (Rosa canina): Een wilde roos met kleine, smaakvolle bottels. Groeit in het wild en is makkelijk te verzorgen.
- Eglantier (Rosa rubiginosa): Ook wel wilde roos genoemd. De bottels zijn groot en rijk aan vitamine C.
- Japanse rimpelroos (Rosa rugosa): Heeft grote, vlezige bottels. Zeer winterhard en groeit snel.
- Apothekers roos (Rosa gallica): Een historische roos met eetbare bottels. Wordt al eeuwen gebruikt voor medicinale doeleinden.
- Muskusroos (Rosa moschata): Geurt naar muskus en geeft kleine, maar smaakvolle bottels.
De bottels zijn groot en rijk aan vitamine C. Andere rozen met goede bottels zijn:
Prijzen variëren: een biologische roos kost tussen €10 en €20, afhankelijk van de grootte en soort. Kweek ze zelf uit zaad of koop bij een permacultuur kwekerij. In een voedselbos zijn deze rozen een aanwinst.
Rozen met eetbare blaadjes
Naast bottels zijn de blaadjes eetbaar. Kies rozen met dikke, geurige bloemblaadjes.
De Damascener roos is een klassieke keuze voor eetbare blaadjes. Hij bloeit rijk, net als de judasboom met zijn eetbare bloemen in het voorjaar.
De blaadjes zijn zacht en smaken naar rozenwater. Je kunt ze drogen voor thee of vers gebruiken. Zoek je meer eetbaar blad en bloesem? Een andere optie is de Bourbon roos.
Deze roos is geurig en geeft grote bloemen. De blaadjes zijn ideaal voor salades of als garnering.
In een permacultuurtuin combineer je ze met kruiden zoals munt of citroenmelisse. Dit zorgt voor een geurige en smaakvolle mix. Let op: alleen rozen die biologisch gekweekt zijn, zijn geschikt voor consumptie. Vermijd siertuinen met chemicaliën.
In een voedselbos plant je rozen als onderbeplanting onder fruitbomen. Dit bespaart ruimte en verbetert de bodem.
Andere eetbare rozen
Naast de bekende soorten zijn er nog meer rozen die geschikt zijn voor consumptie. Hieronder bespreken we enkele varianten die goed passen in een voedselbos permacultuur. De hondsroos is een wilde roos die in heel Europa voorkomt.
De hondsroos of rosa canina
Hij groeit langs heggen en in bossen. De bottels zijn klein maar rijk aan vitamine C.
Je kunt ze oogsten in de herfst. Ook deze sterke kornoelje is zeer onderhoudsarm en oogstbaar.
Eglantier of rosa rubiginosa
Ideaal voor een voedselbos waar je wilt dat planten zichzelf in stand houden. De eglantier is een wilde roos met een sterke geur. De bottels zijn groot en vlezig.
Ze smaken naar abrikoos en zijn perfect voor jam. De plant groeit snel en kan uitgroeien tot een struik van 2 meter.
Japanse rimpelroos of rosa rugosa
Combineer hem met bomen zoals hazelaar of eik voor een divers ecosysteem. Deze roos is afkomstig uit Japan en is zeer winterhard. Hij heeft grote, gerimpelde bladeren en gave bottels. De bottels zijn groot en makkelijk te verwerken.
De plant groeit tot 1,5 meter en is geschikt voor randen van een voedselbos. Prijzen liggen rond de €15 per plant.
Apothekers roos of rosa gallica
De apothekers roos is een historische roos met een rijke geschiedenis. De bottels zijn klein maar smaakvol.
De bloemen zijn dieprood en geurig. Je kunt de blaadjes drogen voor thee. De plant is compact en groeit tot 1 meter, ideaal voor kleine tuinen.
Muskusroos of rosa moschata
De muskusroos heeft een unieke muskusgeur. De bottels zijn klein en rijk aan mineralen. De plant bloeit lang en geeft veel bloemen.
Je kunt hem als klimroos gebruiken tegen een muur of schutting. Dit bespaart ruimte in een voedselbos.
Rozenbottelconfituur
Rozenbottelconfituur is makkelijk te maken. Verzamel 500 gram rozenbottels.
Verwijder de zaadjes en kook ze met 250 gram suiker en een beetje water. Zeef de puree en kook tot de gewenste dikte. Dit geeft een heerlijke jam met een pittige smaak. Bewaar in potten voor de winter.
Bottelroos - Rosa Pierette Pavement
De Rosa Pierette Pavement is een speciale roos voor wie grote bottels wil.
Hij bloeit van mei tot oktober en blijft laag, ongeveer 60 centimeter. Dit maakt hem perfect voor potten of als randbeplanting in een voedselbos. De bottels zijn extra groot en rijk aan vitamine C. Je kunt ze vers eten of verwerken tot sap.
Deze roos is geselecteerd voor zijn eetbare eigenschappen. Hij groeit goed in zon en halfschaduw.
Prijzen liggen rond de €12-€18 per plant. Koop bij een biologische kwekerij om zeker te zijn van onbespoten oogst.
In een permacultuurtuin combineer je hem met andere rozenfamilie planten zoals peren of kersen. Met deze roos haal je een veelzijdige plant in huis. Zowel bloemblaadjes als bottels zijn eetbaar. Een echte aanwinst voor je voedselbos.