De rol van stikstofbinders zoals de Els en de Olijfwilg

Stikstof is de brandstof voor je tuin. Zonder stikstof groeit er niets, maar kunstmest kopen voelt niet goed.

Gelukkig is er een betere manier. De natuur heeft een eigen stikstof-fabriek.

Die zit in de wortels van bepaalde bomen en planten. Ze halen stikstof uit de lucht en zetten het om in voeding voor de grond. Denk aan de Els en de Olijfwilg.

In een voedselbos maak je slim gebruik van deze krachtpatsers. Je bouwt zo aan een bodem die vanzelf vruchtbaar wordt. Dat is de basis van permacultuur. Je werkt met de natuur, niet ertegenin.

Stikstofbindende vaste planten

Stikstofbinding klinkt ingewikkeld, maar het is een simpel proces. Deze planten hebben een speciale deal gesloten met bacteriën in hun wortels.

De plant geeft de bacteriën suikers, en de bacteriën zetten stikstof uit de lucht om in een vorm die de plant kan gebruiken. De Olijfwilg is hier een ster in.

Hij werkt samen met Frankia-bacteriën. Zo bouwt hij niet alleen aan zijn eigen groei, maar maakt hij de grond ook rijker voor planten die eromheen staan. Een andere sterke speler is de Duindoorn. Deze doornige struik behoort tot de Elaeagnaceae-familie en is een echte bodemverbeteraar.

Hij groeit op arme grond en maakt het beter. Bovendien geeft hij je een oogst van bessen die bomvol vitamine C zitten.

Handig voor je eigen siroop of jam. Vergeet ook de Bospinda niet. Deze klimmer produceert eetbare knollen en bindt tegelijkertijd stikstof.

Zo combineer je nut en smaak. Naast bomen en struiken zijn er kruiden die het werk doen.

Klavers en alfalfa (luzerne) zijn de klassiekers. Ze zijn perfect als bodembedekker tussen je fruitbomen.

Alfalfa is een krachtpatser en zit boordevol calcium. Je zaait ze in de herfst of het vroege voorjaar. Ze dekken de bodem af, houden vocht vast en voegen stikstof toe.

Je eigen eetbare tuin

Zo voorkom je dat kale grond uitdroogt of onkruid overneemt. Stel je voor: je loopt je tuin in en oogst.

Eerst een handje bessen van de Duindoorn, daarna een knol van de Bospinda.

Rondom je voeten groeit klaver als zacht tapijt. Dit is geen droom.

Dit is hoe een voedselbos werkt. Je gebruikt stikstofbinders als de ruggengraat van je systeem. Ze zorgen ervoor dat je fruitbomen en vaste planten genoeg eten krijgen zonder dat jij elke keer zakken mest hoeft te kopen. De Els is een goede keuze als snelle groeier aan de rand van je tuin.

Hij groeit hard en levert veel bladafval, wat mulch is voor je bodem.

Combineer hem met zacht hout zoals wilg. Dit zorgt voor diversiteit in je tuin. Diversiteit betekent veerkracht. Als de ene soort het even moeilijk heeft, pakt de andere wel door.

Zo bouw je een systeem dat vanzelf in stand blijft. Je kunt beginnen met kleine stapjes.

Plant een rijtje klaver of alfalfa onder je fruitbomen. Zaai een Olijfwilg in de hoek van je perceel.

Het gaat erom dat je de verbinding zoekt. Planten die samenwerken zijn sterker dan planten die alleen staan. Zo creëer je een tuin die oogst geeft en tegelijkertijd de bodem opbouwt.

Klimaatverandering & adaptatie

We krijgen te maken met extremer weer. Hevige regenburen afgewisseld met lange droge periodes.

Een gezonde bodem is je beste verzekering hier tegen. Ook kun je zelf natuurlijke plantenvoeding maken om je bodem een extra stikstofboost te geven.

Hun diepe wortels, zoals die van smeerwortel, openen de grond. Water kan dan makkelijker wegzakken bij een hoosbui en opgeslagen worden voor later. Smeerwortel is hier een goed voorbeeld.

Hij wortelt tot wel 2 meter diep. Hij haalt mineralen vanuit de diepe lagen naar boven en maakt ze beschikbaar voor andere planten. Dit proces noem je 'dynamic accumulator'. In de gemeente Middelburg werken ze aan dit soort oplossingen met projecten als Cool Towns en Water Resilient Cities.

Ze laten zien dat je lokaal een verschil kunt maken. Door je bodem te versterken met deze planten, maak je je tuin of voedselbos klaar voor de toekomst.

Je hebt minder last van hitte en je tuin herstelt sneller van droogte. Je bent niet alleen bezig met nu, maar bouwt aan een veerkrachtig systeem voor later.

Flora en fauna: Bloembollen, Zeeuwse soorten en stikstofbindende bomen en struiken

Een goed voedselbos trekt leven aan. Stikstofbinders zijn hierin een onmisbare schakel.

Ze zorgen voor een rijke bodem, wat weer insecten aantrekt. Denk aan wilde bijen en hommels die afkomen op de bloemen van klavers en alfalfa.

Dit zorgt voor bestuiving van je fruitbomen en eetbare planten. Meer bestuiving betekent meer oogst. Wil je de Zeeuwse connectie versterken?

Kies dan voor inheemse soorten die goed samenwerken. De Els is een inheemse boom die je in de lage landen veel tegenkomt.

Hij is sterk en past perfect in een natte bodem. Combineer hem met bloembollen die vroeg in het jaar bloeien, zoals sneeuwklokjes of krokussen. Die geven al vroeg in het jaar voeding aan de eerste bijen. Denk ook aan de Duindoorn.

Deze struik komt van nature voor langs de kust, dus hij is perfect voor Zeeland.

Hij houdt van zilte zeewind en zorgt voor beschutting. Plant hem aan de zeewindzijde van je tuin. Zo creëer je een windbreker die ook nog eens de bodem verbetert en bessen geeft. Je combineert dus functionaliteit met natuurlijke schoonheid.

Bodemstructuur verbeteren: het proces

De bodem opbouwen doe je niet in één dag. Het is een proces. De gouden regel?

Blijf met je handen van de grond af. Spit of ploeg niet. Waarom niet?

Omdat je met spitten de fijne structuur van de bodem vernietigt. Je breekt de schimmeldraden kapot die planten helpen aan water en voedingsstoffen. Je gooit het evenwicht overhoop. Bouw je bodemleven op door alles te laten liggen wat er afvalt.

Blad, takken, oude stengels. Dat is geen rommel, dat is goud. Dit is mulch.

Het beschermt de bodem tegen uitdroging en geeft langzaam voeding af. Als je takken wilt verwerken, verhakselen is een optie, maar het kost energie. Laat ze desnoods liggen als een 'houtwal'.

Ze rotten langzaam om en worden een schuilplaats voor insecten en egels. Het resultaat na een paar jaar?

Een bodem die luchtig is en water vasthoudt. Je hoeft niet meer te wieden, want de bodem is bedekt.

Je hoeft niet meer te bemesten, want de stikstofbinders doen hun werk. Ontdek hoe je de bodemvruchtbaarheid verbetert zonder kunstmest. En je oogst is gezonder.

Praktische tips voor direct resultaat

• Start met klavers en alfalfa: Zaai ze direct tussen je bestaande planten. Ze zijn goedkoop, een zakje van 50 gram kost ongeveer €5,- en bedekt al snel een flink oppervlak.
• Gebruik vermicompost: Wil je een snelle start? Voeg wormencompost toe. Dit is compost die bewerkt is door wormen. Het zit vol met micro-organismen die je bodem direct activeren. Een emmer van 10 liter kost rond de €12,-.
• Plant een 'nitrogen fixer' rand: Zet een rij van Els of Olijfwilg aan de kant van je tuin waar de wind het hardst waait. Een jonge boom kost €15,- tot €25,-.
• Combineer: Plant zacht hout (wilg) en hard hout (els) bij elkaar. Dit zorgt voor een stabiele structuur en diverse opbrengst.
• Vermijd bodemverstoring: Herinner jezelf eraan: de bodem is een levend organisme. Elke keer dat je hem omwoelt, maak je kapot. Laat het werk over aan de wortels en de wormen.