De oogst van bramen: Voorkom krassen en pluk de beste vruchten
Je staat in de tuin, de zon schijnt en je hebt zin in iets lekkers. Dan zie je ze: die prachtige, glimmend zwarte bramen die lonken vanaf de struik. Maar opletten geblazen!
Zomaar wat bessen plukken kan een teleurstelling zijn of zelfs voor een hoop gedoe zorgen. Je wilt natuurlijk de allerbeste vruchten, zonder je handen open te halen aan doornen en met een smaak die je proeft tot in je tenen. Deze gids helpt je om elke braam perfect te oogsten en te verwerken, van struik tot sapje.
Een bramenstruik planten en verzorgen
Voordat je überhaupt kunt oogsten, moet je natuurlijk een goede struik hebben staan. Een bramenstruik is een echte aanwinst voor je voedselbos of permacultuur tuin.
Het is een sterke plant die, mits goed verzorgd, elk jaar beloont met een overvloed aan fruit.
Een bramenstruik in de tuin
Laten we beginnen met de basis: wat voor een struik wil je in je tuin? Denk goed na over de plek. Een bramenstruik kan flink groot worden.
Zonder snoei kan hij zo'n 3 meter de lucht in schieten. Met de juiste snoei hou je hem compact en rond de 150 cm hoog.
Met doornen of doornloos
De breedte is ongeveer even groot als de hoogte, dus ruimte genoeg nodig. Je kunt ze perfect als haag gebruiken of tegen een schutting laten groeien. Ze passen prima in een ecologische tuin waar bijen en andere bestuivers graag langskomen. Het grote verschil in plukgemak zit 'm in de doornen.
Wil je zonder gevecht oogsten? Kies dan voor een doornloos ras.
Deze moderne rassen zijn net zo smaakvol, maar veel vriendelijker voor je armen en kleding. Ga je voor de klassieke wilde braam? Dan zul je wat handiger moeten zijn met een snoeischaar en handschoenen.
Direct van snoepen, verwerken of invriezen
Doornloos is echt een aanrader voor beginners of gezinnen met kinderen. Wat ga je met je oogst doen?
Verse bramen zijn heerlijk om zo te eten. Ze zijn ook perfect om te verwerken tot jam, sap of likeur. En het goede nieuws: bramen zijn heel geschikt om in te vriezen.
Je kunt ze dus makkelijk bewaren voor de winter. Zwarte bessen (en dus ook bramen) blijven na de pluk ongeveer 2 tot 3 dagen goed in de koelkast. Invriezen is dus de beste optie voor langere bewaring.
Een bramenstruik planten
De keuze is reuze. Er zijn in Nederland al ongeveer 200 soorten bramen te vinden en wereldwijd zijn dat er zo'n 2.000.
Een goede selectie maken is dus belangrijk. Je wilt een ras dat goed gedijt in jouw omgeving en aansluit bij wat je ermee wilt doen. We helpen je op weg met de selectie. Als je een struik gaat kopen, let dan op de raseigenschappen.
Een bramenstruik uitkiezen
Een bekend en geliefd ras is 'Chester Thornless'. Dit is een zeer productieve doornloze braam met grote, smaakvolle vruchten.
Een andere sterke concurrent is 'Triple Crown', ook doornloos en bekend om zijn zoete smaak.
Planttijd voor een bramenstruik
Voor de liefhebbers van wat kleins is 'Little Black Prince' een goede optie, een compacte struik die ook in een grote pot kan. 'Himalaya' is een bekende wilde soort, vaak met doornen, die je in het wild kunt tegenkomen, maar ook in de tuin kunt planten. Kijk bij een gespecialiseerde kwekerij wat er goed aard in jouw regio.
Hoewel de bronnen geen exacte planttijd noemen, is de algemene regel voor blote-wortel planten (die vaak in de winter worden aangeboden) dat je ze plant in het najaar (november) of het vroege voorjaar (maart/april), als de grond niet bevroren is. In pot gekochte planten kunnen, mits ze goed water krijgen, het hele jaar door geplant worden, behalve bij extreme hitte of vorst.
De ideale standplaats
Plan je aanwinst dus slim. Bramen houden van zon. Zorg voor een plek waar ze minimaal 6 uur per dag zon krijgen.
Dit is essentieel voor de zoetheid en het volume van de vruchten.
De grond mag best wat voeding hebben en goed waterdoorlatend zijn. Een plekje tegen een muur of schutting is ideaal, want dan hebben de takken steun en zijn ze beter beschermd tegen harde wind. Dit maakt het ook makkelijker om ze op te binden.
Bramenstruik verzorgen
Als je struik eenmaal staat, is het tijd voor de verzorging. Dit is waar het echte verschil tussen een middelmatige oogst en een overvloedige oogst ontstaat.
Goed snoeien en bemesten is de sleutel tot succes. Het is minder werk dan je denkt, als je het maar op de juiste manier doet.
Moet je een bramenstruik wel snoeien?
Ja, absoluut. Een bramenstruik die niet gesnoeid wordt, verandert in een ondoordringbare warboel. De oogst wordt kleiner, de vruchten minder smaakvol en plukken wordt een hel. Snoeien houdt de struik gezond, open en productief.
Het zorgt voor licht en lucht in de struik, wat ziekten voorkomt en de vruchten beter laat rijpen.
Er zijn twee soorten bramen: zomer- en herfstbramen. Zomerbramen dragen vrucht op takken die het jaar ervoor zijn gegroeid. Herfstbramen (steenvrije bramen) dragen op takken die in hetzelfde jaar groeien.
Snoeien van de bramenstruik
Na de oogst (in het najaar) knip je de uitgebloeide takken van zomerbramen tot de grond weg. Dit geeft ruimte voor nieuwe, jonge scheuten die volgend jaar zullen bloeien.
Bij herfstbramen knip je in het voorjaar alle oude takken tot de grond weg.
De plant zal dan in hetzelfde jaar nieuwe takken maken die in het najaar vrucht dragen. Een fruitstruik heeft trek van voeding. Geef in het vroege voorjaar een organische meststof, zoals compost of stalmest.
Een bramenstruik bemesten
Dit geeft de plant de boost die het nodig heeft voor de groei en vruchtzetting. Te veel stikstof (bijv. kunstmest) zorgt voor veel blad, maar weinig vruchten.
Houd het dus bij de naturele kant. Denk aan producten van bedrijven als DCM of Ecostyle, die meststoffen speciaal voor fruit hebben.
Biodynamische producten, zoals je die bij Sprankenhof kunt vinden, zijn ook een uitstekende keuze. Heb je niet veel grond?
Een bramenstruik in pot houden
Een bramenstruik kan ook perfect in een grote pot. Kies voor een compact ras zoals 'Little Black Prince'. Zorg voor een pot van minimaal 30-40 liter, gevuld met goede potgrond (liefst met wat klei erin voor waterretentie). Geef in de pot meer water dan in de volle grond, want de pot droogt sneller uit.
Bemesten is in een pot ook iets vaker nodig, maar doseser altijd wat minder dan op de verpakking staat.
Regelmatig water geven is het belangrijkste.
De oogst: plukken zonder krassen
Het moment suprême is aangebroken. De vruchten zijn zwart en glimmen je tegemoet.
Maar hoe pluk je ze zonder je handen open te halen aan de doornen en zonder de bessen te beschadigen? Een slimme aanpak maakt het plukken een feestje in plaats van een gevecht.
Pluk alleen bramen die echt rijp zijn. Een rijpe braam is diepzwart en glimt. Het allerbelangrijkste: als je zachtjes aan de vrucht trekt, laat hij makkelijk los. Blijft hij zitten? Dan is hij nog niet rijp.
Onrijpe bramen zijn hard en zuur en rijpen niet na zoals bananen of peren dat doen.
Proef altijd eerst een braam van een nieuwe struik om te checken of de smaak goed is. Gebruik de juiste techniek. Zet een bakje of emmer op de grond.
Zo heb je beide handen vrij en hoef je niet constant een bakje vast te houden. Trek voorzichtig aan de braam.
Als je met een hand de tak iets omlaag buigt en met de andere de vrucht losmaakt, gaat het soepel.
Kies voor doornloze rassen om krassen te voorkomen. Als je wel doornen hebt, draag dan dikke tuinhandschoenen en lange mouwen. Pluk alleen bramen die hoger zijn dan kniehoogte.
Dit voorkomt dat je struik verontreinigd wordt door dierlijke uitwerpselen of grond. Na het plukken was je de bramen voorzichtig.
Doe ze in een vergiet en spoel ze onder een zachte straal water of in een bak met water.
Druk niet te hard, ze zijn kwetsbaar. Om te zorgen dat ze niet vol water lopen, kun je ze het beste met het kroontje eraf wassen.
Dit beperkt de wateropname. Laat ze daarna goed uitlekken en drogen.
Verwerken en bewaren van je oogst
Je hebt een emmer vol prachtige bramen. Wat nu? Ontdek ook eens de oogst van eetbare bloemen; de wereld ligt aan je voeten.
Van simpelweg snoepen tot het maken van luxelikeur. Je oogst is veel waard, dus zorg dat je er optimaal van geniet. Ontdek ook de culinaire waarde van jong lindeblad; invriezen is de makkelijkste manier om lang van je oogst te genieten.
Invriezen voor de winter
Leg de gewassen en gedroogde bramen in één laag op een bakplaat en vries ze in.
Als ze bevroren zijn, doe je ze in een diepvrieszak of -bakje. Zo plakken ze niet aan elkaar. Ze zijn nu perfect voor smoothies of om later te verwerken tot taart of sap. Voor de liefhebbers van een goed glaasje.
Deze likeur is rijk en diep van smaak. Het recept is simpel maar vraagt om goede ingrediënten.
Recept: Crème de Mûre (Bramenlikeur)
Je hebt nodig: 1.250 gram rijpe bramen, 500 gram suiker en 1¼ liter alcohol (bijvoorbeeld wodka of jenever). Doe de bramen en de suiker in een grote weckpot en schenk de alcohol erover. Sluit de pot goed en schudt elke dag.
Laat dit 6 tot 8 weken op een donkere plek trekken. Zeven, flessen en nog een maandje geduld.
Dan is je eigen likeur klaar. Een klassieker uit de Gelderse keuken. Deze saus is heerlijk bij wild, varkensvlees of een stevige stoofpot.
Recept: Doesburgse bramensaus
Voor een kleine hoeveelheid heb je nodig: 300 gram bramen en 1 deciliter rode port. Kook de bramen en de port zachtjes tot de vruchten uit elkaar vallen.
Zeef het mengsel om pitjes en velletjes te verwijderen. Kook het sap nog even in tot de gewenste dikte.
Roer eventueel een klontje koude boter door de saus voor extra glans en smaak. Een vleugje honing maakt het af.
Waar koop je je bramenstruik?
De keuze voor een goede kwekerij is net zo belangrijk als de keuze voor het ras. Je wilt een gezonde plant die goed aansluit bij jouw ecologische tuin.
Er zijn een paar adressen die eruit springen voor de liefhebber van voedselbossen en permacultuur.
Voor biodynamische planten en deskundig advies is Sprankenhof een uitstekende keuze. Zij bieden biodynamisch gecertificeerde producten aan en hebben een winkel en kwekerij in Boskoop. Hier vind je rassen die goed zijn afgestemd op de biologische teelt.
Ook De Kwekerij in Boskoop is een bekende naam met een breed assortiment en veel kennis. Zij kunnen je adviseren over de beste rassen voor jouw situatie.
Voor wie online wil bestellen, zijn er gespecialiseerde webwinkels die zich richten op permacultuur en ecologisch tuinieren. Zoek naar aanbieders die rassen als 'Chester Thornless' en 'Triple Crown' voeren. Let op of ze planten met kluit of als blote-wortel leveren. De prijzen variëren, maar reken op een bedrag tussen de €8 en €15 per plant, afhankelijk van de grootte en het ras. Een investering die zichzelf snel terugbetaalt in heerlijke, eigen bramen, net zoals je de waarde van vergeten groenten in je eigen voedselbos ontdekt.