De functie van de specht in een ouder wordend voedselbos
Stel je voor: je loopt door je voedselbos. De zon schijnt door het bladerdak, de lucht ruikt naar aarde en fruit.
Je hoort een ritmisch getik tegen een oude fruitboom. Dat is de specht, de boswachter van je tuin. In een ouder wordend voedselbos wordt deze harde werker steeds belangrijker.
Hij helpt niet alleen de bomen, maar het hele ecosysteem. Dit is het verhaal van de specht en jouw voedselbos.
Grote bonte specht, welkom in uw tuin?
De Grote bonte specht is de bekendste specht in Nederland. Hij is onmisbaar in een oud voedselbos.
Je herkent hem aan zijn zwart-witte tekening en de rode onderstaart. Hij is een echte alleseter. In de zomer zoekt hij insecten tussen de bast, in de winter eet hij liever vetbollen en pindakaas.
De populatie van de Grote bonte specht groeit hard. Sinds de jaren ’90 is het aantal met zo’n 50% toegenomen, tot ongeveer 90.000 vogels in 2019.
Tijdens de Tuinvogeltelling in januari 2018 werden er meer dan 10.000 geteld.
Dat betekent dat je een goede kans maakt om deze specht in je eigen tuin te zien. Je trekt hem aan met het juiste voer. Hang pinda’s op, vetbollen of een potje vogelpindakaas. Smeer de pindakaas rechtstreeks op de bast van een oude fruitboom of in een speciaal spechtenblok.
Eén-tweetje tussen mens en specht
Zo bied je hem een energierijke snack op een plek waar hij zich veilig voelt. De relatie tussen jou en de specht is een samenwerking.
Jij zorgt voor voer en een veilige omgeving; de specht zorgt voor plaagbestrijding. Hij vreet duizenden insectenlarven, zoals de schorskever, die je fruitbomen kunnen aantasten. In een voedselbos waar je geen pesticiden gebruikt, is deze natuurlijke hulp onmisbaar.
Hij maakt ook nestholen in dode of zieke bomen. Die holten worden later gebruikt door andere vogels, zoals mezen en uilen, en door vleermuizen.
Zonder specht geen huisvesting voor deze dieren. Laat dus altijd een aantal dode bomen liggen in je bos; ze zijn goud waard.
Middelste bonte specht
De Middelste bonte specht is de iets kleinere broer van de Grote bonte.
Let op dat je ze niet verwisselt. De Middelste heeft een rode pet die niet is afgezet met zwart, en een prachtig zalmroze broekje. Hij is vaak wat schuwer en houdt van dichtere begroeiing.
Verspreiding en aantal
In je voedselbos zie je hem graag, en het vastleggen van deze schoonheid is een prachtige hobby. Hij houdt van smaller fruit, zoals peren of kleinere appelrassen, waar hij makkelijk tussen de takken kan klimmen.
Zijn aanwezigheid is een teken van een gezond, divers bos. De Middelste bonte specht maakt een flinke opmars.
Rond de eeuwwisseling waren er nog maar enkele tientallen broedparen. In 2024 schat het KNNV het aantal op ongeveer 2.000 paren. Dit is een prachtig voorbeeld van hoe natuurlijk beheer zijn vruchten afwerpt. Je vindt deze specht vooral in de zuidelijke en oostelijke provincies.
Denk aan Limburg, Brabant en Gelderland. Maar ook in Overijssel, Drenthe en delen van Friesland en Groningen komt hij voor. Als je in deze regio’s woont, is de kans op een bezoek groot.
Meer spechten dankzij ouder bos
De specht is een bosvogel die houdt van ouderdom. Een jong, strak aangeplant voedselbos heeft weinig voor hem te bieden.
Maar zodra de bomen ouder worden, ontstaat er een rijke structuur. Dode takken, losse schors en holtes zijn perfect voor insecten en dus voor de specht. In Nederland worden bossen steeds natuurlijker beheerd.
Zwarte en middelste bonte specht
Dode bomen mogen blijven liggen in plaats van dat ze worden afgevoerd. Er komen meer boomsoorten, waaronder inheemse soorten die specifieke insecten en bijen aantrekken.
Dit beleid is een geschenk voor spechtenpopulaties. De Zwarte specht is de grootste en meest mysterieuze van het stel.
Hij vestigde zich in 1915 in Twente en is sindsdien langzaam uitgebreid. Je vindt hem nu in Limburg, Brabant, Gelderland, Overijssel, Drenthe, oostelijk Groningen en Friesland. De Zwarte specht heeft een voorkeur voor oude, hoge bossen met dikke bomen. In een voedselbos dat de tijd krijgt om te groeien, kan hij zich na verloop van tijd ook vestigen. Zijn aanwezigheid is een teken van een echt wild bos, waar de natuur haar gang mag gaan.
Praktische tips voor spechten in je voedselbos
Wil je spechten actief aantrekken en behouden? Hier zijn concrete stappen die je vandaag nog kunt zetten.
- Voer op maat: Hang pinda’s, vetbollen en vogelpindakaas op. Smeer de pindakaas op de schors van een oude fruitboom of in een houten spechtenblok (te koop bij tuincentra voor €10-€15).
- Laat dood hout liggen: Snoeihout en dode stammen blijven in je bos. Ze zijn broedplaatsen voor insecten en nestholen voor spechten.
- Plant divers: Meng inheemse bomen met fruitbomen. Een mix van oud en jong zorgt voor een constante aanvoer van insecten en nestgelegenheid.
- Geen chemicaliën: Laat de specht je plaagdierbestrijder zijn. Geen pesticiden betekent een gezond menu voor de specht.
- Water toevoegen: Een kleine vijver of waterpartij trekt insecten aan, die op hun beurt weer spechten lokken.
Deze tips zijn specifiek voor voedselbossen en permacultuur. Een spechtenblok is een eenvoudig houten blok met gaten, gevuld met pindakaas.
Je kunt er zelf een maken van een restant hardhout (zo’n 20x20 cm) of een kant-en-klaar exemplaar kopen voor €12-€20. Plaag hem op 1,5 tot 2 meter hoogte in een oude fruitboom, uit de wind. Met deze aanpak en door te weten hoe je omgaat met de processierups, bouw je een spechtvriendelijk voedselbos.
Je zult merken dat de specht niet alleen je bomen gezond houdt, maar ook een bron van plezier wordt. Elke keer als je hem hoort tikken, weet je dat je bos leeft.