De bernagie (Komkommerkruid): Blauwe bloemen voor de bijen
Stel je voor: je loopt je voedselbos in, de zon schijnt en overal zoemt het van leven. Dan spot je die ene plant met intense, blauwe bloemen die als magneet werken op hommels en bijen.
Dat is bernagie, ook wel komkommerkruid genoemd. Een tweejarige kruidenplant die zichzelf uitzaait en elk jaar terugkomt.
Het is niet alleen een plaatje om te zien, het is een smaakbom voor in je salade en een supermarkt voor wilde bijen. Een echte aanwinst voor elke permacultuurtuin.
Komkommerkruid, Borage Bernagie Blauw
De naam zegt het al: komkommerkruid heeft een lichte, frisse komkommersmaak. De bladeren en bloemen zijn eetbaar.
Bernagie officinalis, of simpelweg borage, is een plant die niet snel over het hoofd wordt gezien. De bloemen zijn helderblauw en hebben een sterrenvorm. Ze staan op stevige, behaarde stengels en de plant kan uitgroeien tot een flinke bos van 35 tot 60 cm hoog.
Wat deze plant zo bijzonder maakt in een voedselbos is zijn vermogen om zichzelf te verspreiden. Zaai hem een keer en de zaden vallen op de grond.
Volgend jaar heb je weer nieuwe planten op andere plekken. Zo vult hij de kruidenlaag vanzelf aan.
Hij houdt van zon en kan goed tegen droogte zodra hij eenmaal goed geworteld is. Een echte doorzetter dus. De bladeren zijn grof en behaard, wat je soms voelt als je ze aanraakt. Onderin de tuin of als achtergrond in een bloemenborder doet hij het ook geweldig.
De bloemen trekken niet alleen bijen, maar ook vlinders en andere bestuivers. Het is een plant die de biodiversiteit in je tuin direct een boost geeft.
Bernagie - Borago officinalis
Wetenschappelijk heet de plant dus Borago officinalis. In Nederland vind je hem soms in de berm of langs wegen.
Hij is hier een beetje verwilderd geraakt. Als tuinier kun je hier je voordeel mee doen.
De plant is sterk en groeit makkelijk. Je hebt er bijna geen omkijken naar, behalve dat je af en toe wat blad oogst. De bloeiperiode loopt van juni tot in de herfst.
Dat is een lange tijd waarin de plant constant nieuwe bloemen geeft. Elke bloem blijft maar een dag of twee open, maar er komen continu nieuwe bij.
De bloemdoorsnede is ongeveer 2 tot 3 cm. Groot genoeg om goed te zien en voor bijen om makkelijk op te landen. Wat betreft de voedingswaarde voor insecten is bernagie een topper. De plant produceert veel stuifmeel en nectar.
Volgens onderzoek is het stuifmeel geel van kleur (klasse 2) en de nectar lichtgeel (klasse 5).
Dit is precies wat veel solitaire bijen en hommels nodig hebben om hun broed te voeden. Ze worden massaal aangetrokken door deze plant. Enkele soorten die je regelmatig op bernagie zult zien zijn de Andoornbij, de Honingbij, diverse Hommels, de Gouden slakkenhuisbij, de Kattenkruidbij en de Tuinbladsnijder.
Het is een biodiversiteitsbom. Zelfs bepaalde wespensoorten weten de plant te vinden voor nectar.
Tuiniertips & Aanbiedingen
Kortom, een echte aanwinst voor iedereen die zijn tuin wil verlevendigen. Zaaien is het toverwoord. Bernagie zaait zichzelf makkelijk uit, maar je kunt ook zelf zaaien.
De zaden zijn grof en makkelijk te hanteren. Zaai ze in het voorjaar, van maart tot mei, rechtstreeks in de volle grond, eventueel naast longkruid als vroege bloeier.
De kiemduur is ongeveer 10 dagen bij een temperatuur van rond de 20 graden Celsius.
Zaai niet te diep, maximaal 1 cm onder de grond. Te diep zaaien is een veelgemaakte fout waardoor de zaden niet kiemen. Wat de aanschaf van zaden betreft: een leuk adresje voor biologische zaden is bijvoorbeeld Insectenplanten.nl.
Ze hebben vaak speciale pakketten voor biodiversiteit. Daar vind je ook bernagie-zaden.
Bij Bron 3 zag ik een verpakking van 0,7 gram, goed voor ongeveer 35 zaden. De prijs is vaak scherp, en bij een besteding vanaf €25,- is de verzending gratis. Zorg dat je altijd biologisch geteeld zaad koopt, SKAL-gecertificeerd. Dit voorkomt dat je ongewenste bestrijdingsmiddelen in je voedselbos brengt.
"Bernagie is een plant die je zaait en dan vergeet, tot hij elk jaar weer opduikt met zijn blauwe bloemen."
Insectenplanten.nl Wildebijen.nl Wildewespen.nl
De planten hebben een zaaiafstand van ongeveer 30 cm nodig. Zaai dus niet te dicht op elkaar, dan krijgen ze de ruimte om te groeien.
Ze vormen een forse pol. Als je ze in potjes opkweekt, gebruik dan schone potjes om schimmel te voorkomen. Bernagie is gevoelig voor meeldauw als het te vochtig is.
Deze websites zijn echte aanraders voor de permacultuur-liefhebber. Ze richten zich op planten die echt iets betekenen voor de natuur.
Op Insectenplanten.nl vind je vaak de zaden van bernagie. Ze leveren kwaliteit en weten wat ze verkopen. Ze begrijpen dat een plant meer is dan alleen een sieraad.
Op Wildebijen.nl leer je welke bijen op welke plant afkomen. Een bezoekje aan deze site helpt je om je tuin nog beter in te richten.
Je zult versteld staan van hoeveel soorten er zijn. Het combineren van bernagie met andere bloeiende kruiden zoals kattenkruid of salie versterkt het effect.
Zo bouw je een bloemenzee die het hele jaar door aantrekkelijk is. Ook Wildewespen.nl is interessant.
Veel mensen zijn bang voor wespen, maar de meeste wespen zijn nuttig. Ze jagen op rupsen en bladluizen.
Sommige wespen zoeken ook nectar. Door bernagie te planten, geef je ze een plekje. Dit helpt je tuin in balans te houden. Een gezonde tuin heeft roofwespen nodig.
Praktisch aan de slag: Oogsten en Gebruik
Zoals gezegd zijn de bladeren en bloemen eetbaar, net zoals bij de veelzijdige paardenbloem. De smaak is fris, een beetje naar komkommer met een licht peperachtige ondertoon.
Oogst alleen jong blad voor in salades. Het oudere blad kan wat ruwer zijn en soms wrang smaken. Pluk de bloemen voor de garnering.
Ze geven elk gerecht een vrolijke, blauwe touch. Je kunt de bloemen ook in ijsblokjes invriezen.
Of je droogt de bladeren voor thee. De plant bevat slijmstoffen die goed zijn voor de luchtwegen. Gebruik wel met mate als je zwanger bent of borstvoeding geeft, net als met veel kruiden. Voor de tuin is het vooral belangrijk dat je de plant zijn gang laat gaan.
Als de plant is uitgebloeid, vormen zich kleine zaaddozen. Laat een paar planten staan voor de zelfzaai.
Als je de zaden wilt oogsten, knip dan de uitgebloeide aren er af als ze droog zijn. Schud ze uit boven een papieren zak. De zaden zijn donker en ruw. Bewaar ze op een koele, droge plek voor volgend jaar.
Waarom Bernagie in je Voedselbos Thuis Hoort
De kruidenlaag en bodembedekkers zijn de ruggengraat van een gezond voedselbos. Bernagie vult deze laag perfect aan.
Hij groeit snel, bedekt de bodem en trekt nuttige insecten aan. Die insecten helpen op hun beurt weer bij de bestuiving van je fruitbomen en struiken. Het is een prachtig voorbeeld van wat we in permacultuur 'functions' noemen: één plant die meerdere taken uitvoert.
De plant is tijdelijk (een tweejarige), maar door zijn zelfzaai gedrag blijft hij aanwezig.
Dit zorgt voor dynamiek in je tuin. Soms groeit hij op een plek waar je hem niet had verwacht, maar dat maakt het juist leuk. Het is de natuur die zijn gang gaat. Combineer hem eens met de goudsbloem voor natuurlijke kleur en geef je tuin een zomer lang een mediterraans tintje.
Dus, ben je op zoek naar een plant die weinig onderhoud vraagt, veel oplevert voor de insecten en ook nog eetbaar is? Haal dan bernagie in huis.
Zaai die eerste zaden, wacht op de kiem en geniet van de eerste blauwe bloemen. Je tuin en de bijen zullen je dankbaar zijn. En jij krijgt er gratis, smaakvol salade groen bij.