De aanpak van bloedluis en schildluis in de boomgaard
Stel je voor: je loopt door je jonge voedselbos, tussen de appel- en perenbomen.
Je ziet prachtige vruchten aan komen, maar dan check je een tak en je zit opeens onder de smerige plakkerige troep. Je schrikt. Wat is dit? Waarschijnlijk heb je last van ongenode gasten: bloedluis of schildluis. Deze beestjes zuigen het sap uit je bomen en maken je fruitboom op den duur erg zwak.
In een permacultuur boomgaard willen we juist gezonde, sterke bomen die van nature weerbaar zijn. Daarom is het slim om meteen actie te ondernemen en niet af te wachten tot je boom kaal is. Ik help je op weg met een aanpak die werkt, zonder meteen zware chemicaliën te gebruiken.
Herken de vijand: bloedluis en schildluis
Eerst even helderheid. Bloedluis (eigenlijk een wants, niet een luis) is een groen of bruin beestje dat je vaak ziet zitten op de twijgen en bladeren.
Ze zuigen het sap en laten kleine witte vlekjes achter op de bladeren.
Je ruikt ze soms ook; als je erover wrijft, komt er een sterke, onaangename geur vrij. Vooral jonge bomen hebben hier enorm last van. Ze groeien minder snel en de vruchten kunnen misvormd raken.
In een ecologische boomgaard zie je ze vaak in het voorjaar en vroege zomer massaal opduiken. Schildluis is anders. Dit zijn kleine, bruine, schildachtige uitsteeksels die vastplakken aan twijgen en soms op de bladnerven. Ze lijken op kleine houtjes of schubben.
Onder dat schild zuigen ze rustig door. Ze laten een plakkerige dauw achter (honingdauw) waar weer roetdauw op groeit.
Dat maakt de boom vies en verzwakt hem. Vooral oudere fruitbomen die net iets te droog staan, zijn gevoelig. Als je ze niet verwijdert, groeit de boom dicht en wordt hij zwakker.
Waarom je nu moet ingrijpen (en niet volgend jaar)
Waarom maak je je hier druk om? Omdat deze beestjes de energie uit je boom halen.
Een boom die in de groei is, zoals een net geplante fruitboom of een jonge notenboom, heeft al zijn sap nodig voor takken en wortels.
Bloedluis slurpt dat weg. Resultaat? Minder groei, minder fruit en een boom die gevoeliger wordt voor vorst en ziektes. In de permacultuur werken we aan gezonde ecosystemen.
Dat begint bij sterke bomen, niet bij zieke bomen. Daarnaast verspreiden ze zich razendsnel.
Een paar beestjes op een tak zijn er over een week honderden. Ze verstoppen zich graag in de bast of tussen de bladoksels. Als je te lang wacht, ben je veel meer tijd kwijt met schoonmaken en spuiten. Beter is het om ze direct te bestrijden op het moment dat je ze ziet. Voorkomen is beter dan genezen, maar een vroege aanval kun je vaak nog makkelijk stoppen.
De bestrijding: stap voor stap
Een directe aanpak begint bij de basis: inspectie. Loop elke week even langs je bomen.
Kijk vooral onder de bladeren en in de uiteinden van de twijgen. Zie je groene beestjes of bruine schildjes? Dan is het tijd voor actie.
Gebruik geen chemische spuitmiddelen; die doden ook de lieveheersbeestjes en andere nuttige insecten die je juist wilt hebben in je voedselbos. Voor een lichte aantasting kun je de beestjes mechanisch verwijderen.
Neem een harde waterstraal (bijvoorbeeld met een tuinslang met straalpijp) en spuit de takken af.
Doe dit wel voorzichtig bij jonge scheuten. De druk spoelt veel beestjes weg. Bij schildluis helpt dit minder goed, want die zitten muurvast. Daar moet je echt met een borstel of doekje overheen.
Een andere effectieve, zachte methode is het insmeren van de takken met groene zeep of een olie-mengsel. Er zijn speciale ecologische middelen te koop bij tuincentra of online bij webshops als Biogroei of Ecostyle.
Een product als Compo Bio Bloedluis & Schildluis werkt op basis van plantaardige oliën. Het verstopt de ademhaling van de beestjes. Je betaalt hier ongeveer €12,- tot €15,- voor een fles van 750ml.
Je moet het mengen met water (ongeveer 1 op 100) en sproeien wanneer de zon niet te fel schijnt (niet boven de 25 graden).
Voor de echte aanpakker is Ecostyle Spruzit een klassieker. Dit is een spray op basis van natuurlijke vetzuren. Het doodt zowel bloedluis als schildluis direct bij contact.
Een spuitbus kost rond de €14,-. Een literfles (om te mengen) kost ongeveer €22,-.
De kracht van natuurlijke vijanden
Je kunt dit het beste 's avonds spuiten als de bijen en hommels slapen. De volgende dag spoelt de regen het meeste weer weg, waardoor het veilig is voor insecten die later op de dag actief worden. Wil je een structurele oplossing?
Dan moet je het ecosysteem in balans brengen. Bloedluis heeft natuurlijke vijanden, zoals lieveheersbeestjes (vooral het larfje) en gaasvliegen.
In een voedselbos met veel bloeiende kruiden en bloemen trek je deze nuttigen aan.
Zorg voor variatie: plant bijenbomen, kattenkruid, of bloemenmengsels met korenbloemen en phacelia rondom je boomgaard. Dit trekt niet alleen bijen, maar ook roofinsecten die op jacht gaan naar luizen. Je kunt ook actief natuurlijke vijanden uitzetten. Via webshops zoals Biogroei of Naturen kun je larven van lieveheersbeestjes kopen.
Een zakje van 1000 larven kost ongeveer €25,- tot €30,-. Je strooit ze uit onder de bomen waar de luizen zitten.
De larven zijn enorm hongerig en eten dagelijks tientallen luizen. Dit werkt het beste bij een beginnende aantasting en bij warm weer. Zorg dat je bomen wat schaduwrijke plekken hebben, want de larven houden niet van felle zon.
Prijzen en materiaalkeuze
Het hoeft niet duur te zijn, maar goede producten helpen. Hieronder een overzicht van wat je ongeveer kwijt bent bij een ecologische tuinwinkel:
- Spuitmiddelen (contactmiddelen): Compo Bio of Spruzit. Reken op €12,- tot €22,- per fles.
- Biologische bestrijding (roofdieren): Larven lieveheersbeestjes of gaasvliegen. Tussen €25,- en €35,- per verpakking.
- Verzorgingsset: Een zachte tuinborstel en handschoenen. Ongeveer €10,- tot €15,-.
- Voeding: Geef je boom extra kracht met bemesting. Biologische hoornmeel (€8,- per kg) of compost geeft de boom weer energie om te herstellen.
Je hoeft niet alles in één keer te kopen. Begin met een fles Spruzit en een tuinborstel. Als je merkt dat het elk jaar terugkomt, investeer dan in de natuurlijke vijanden. Op de lange termijn bespaar je tijd en geld, en je boomgaard wordt sterker.
Praktische tips voor de langere termijn
Wil je dat de beestjes niet terugkomen? Zorg dan dat je boom sterk is en voorkom dat je voedselbos een ondoordringbare jungle wordt.
Een zwakke boom is een magneet voor luizen. In de permacultuur draait het om gezonde bodems, waarbij je ook tijdig boombanden en palen controleert.
Zorg voor een laagje mulch (houtsnippers, blad) onder de boom. Dit houdt vocht vast en zorgt voor een levende bodem vol schimmels en bacteriën die de boom helpen voedingsstoffen op te nemen. Geen kale grond dus!
Knip ook dode en zieke takken direct weg. Schildluis houdt van oude, dichte takken waar ze zich goed kunnen verstoppen.
Tip: Spuit nooit als de zon fel schijnt. Je kunt de bladeren verbranden als de olie in het middel de warmte vasthoudt. Wacht tot de avond of een bewolkte dag.
Door de boom open en luchtig te houden (luchtige kroon), maak je het lastiger voor ze. Bovendien komt er meer zonlicht bij het blad, wat de schimmelgroei door de honingdauw tegengaat. Heb je veel last van bloedluis? Kijk dan of er wilgen of elzen in de buurt staan.
Bloedluis houdt van wilgen. Als je die vlakbij je fruitbomen hebt, kunnen ze van daaruit overspringen.
Misschien kun je de wilg snoeien of de verbinding verbreken door struikgewas te verwijderen. Heb je nog andere zorgen in de tuin, zoals de aanpak van de buxusmot? Als laatste: wees geduldig. In een voedselbos werken we met de natuur, niet ertegen.
Soms heb je een jaar met veel luizen door droogte. Dan help je de boom met water en voeding, en zet je in op natuurlijke vijanden.
De volgende winter zal de boom sterker terugkomen. En onthoud: een enkele luis is geen ramp. Het gaat om de balans. Zolang de boom groeit en fruit draagt, doe je het goed.