Het controleren en aanpassen van boombanden en palen

Je staat in je voedselbos. De zon schijnt, de bijen zoemen en je fruitbomen groeien als krankzinnig.

Maar dan zie je 'm: die ene appelboom die langzaam omkrult. Of een paal die door de grond zakt. Paniek? Nee hoor. Dit is normaal.

Bomen en palen hebben onderhoud nodig, net als je schuur of je fiets. In een voedselbos draait alles om gezonde bomen. Ze leveren je eten voor de komende 30 jaar. Daarom is je boomband en paal je beste vriend.

Ze zorgen ervoor dat je boom rechtop groeit, wortel schiet en geen concurrentie krijgt van grassen.

Regelmatig controleren en bijsturen is het verschil tussen een mislukte aanplant en een oogst van jewelste. Laten we het hebben over hoe je dat doet, zonder poespas.

Waarom je boomband en paal je boomlevens redden

Een boomband is niet zomaar een stuk plastic. In de eerste twee jaar is het de personal trainer van je fruitboom. Zonder band groeit je boom scheef, wordt hij lui of sterft hij door uitdroging.

De band zorgt voor een stabiele stam en beschermt tegen twee grote vijanden in een voedselbos: concurrentie en vraat.

Concurrentie is het grootste gevaar. Gras en onkruid rondom de stam zuigen water en voedingsstoffen weg.

Je boom kan hier niet tegenop. Een boomband maakt een cirkel van 60 tot 80 cm doorsnee vrij. In die zone kan de boom rustig wortelen zonder ruzie te maken met gras.

Dit is de 'vrije zone'. Zonder die zone blijft je boom klein en lever je weinig tot geen fruit.

Dan is er nog het vee. In een permacultuur systeem lopen soms kippen, schapen of geiten. Die vinden jonge boompjes heerlijk knabbelen. Een stevige boomband met raster of gaas houdt ze op afstand.

Zelfs een loslopende geit kan een boom van een jaar oud in één dag compleet kaalvreten. De boomband is dus je eerste verdedigingslinie.

De paal is de steun en toeverlaat. Veel fruitbomen, zoals appel en peer, hebben een centrale leidende top nodig.

Zonder paal buigt de wind de boom dubbel en groeit hij in de breedte in plaats van de hoogte. Een boom die in de breedte groeit, geeft minder vruchten en is zwakker. De paal geeft de boom de kans om sterk en recht omhoog te schieten, tot aan de zon.

De kern: Hoe het werkt en wat je echt moet weten

Stel je een jong boompje voor van 1 tot 2 jaar. De stam is dun als een vinger.

De wortels zijn net aangeplant en moeten wennen. De boomband moet strak genoeg zitten om steun te geven, maar niet zo strak dat hij de stam insnijdt. De vuistregel is simpel: je moet met twee vingers tussen de band en de boom passen. Zit je daar net aan, dan is het goed.

Te strak is dodelijk; het knelt de sapstroom af en maakt de boom vatbaar voor ziektes. De paal plaats je aan de windkant.

In Nederland komt de wind meestal uit het westen of zuidwesten. Zet de paal dus aan die kant, ongeveer 20 tot 30 cm naast de stam.

Je zet de paal stevig in de grond, op een diepte van minimaal 50 cm. Gebruik een hamer of een grondboor. De paal moet vaststaan als een huis.

Als je eraan duwt, mag hij niet bewegen. De boom bind je vast met een boomband of een stuk touw.

Maak een lus, maar niet te strak. Je wilt geen wurgertje maken. Je controleert je aanplant het beste elke twee maanden.

In het groeiseizoen (april tot augustus) gaat het hard. Een band die in april nog goed zat, kan in juni al te strak zitten.

Controleer altijd direct na een storm of een lange periode van regen. De grond verzakt en de boom groeit, waarbij het snoeien van fruitbomen voor een gezonde groei essentieel blijft.

Even kijken en bijsnoeien aan de band scheelt een hoop leed. Vergeet niet om het onkruid weg te halen.

De vrije zone moet echt vrij blijven. Een veelgemaakte fout is het vergeten van de bescherming tegen de konijn of haas. Een boomband van kale gaas werkt niet tegen konijnen. Die knagen aan de stam onderdoor.

Je hebt een bodem bescherming nodig. Dit kan een stuk gaas zijn dat je om de boom heen vouwt, of een speciale boomkoker.

Als je die niet hebt, helpt het om stekelige takken rond de boom te leggen (dood hout).

Dat houdt het wild op afstand.

Soorten boombanden en palen: Wat werkt voor jouw voedselbos?

Er zijn een hoop opties. In de wereld van permacultuur en voedselbossen kiezen we vaak voor duurzaam en herbruikbaar. Goedkoop is duurkoop. Een plastic bandje dat na een jaar breekt kost je een boom.

Hieronder een overzicht van wat werkt, gebaseerd op prijs en praktijk in Nederlandse voedselbossen.

1. De klassieke Drentse boomband (of gaasband)
Dit is de gouden standaard.

Een band van stevig plastic met daarin een raster van metaal of plastic. Je kunt hem kopen bij tuincentra of groothandels zoals 't Oogstwinkeltje of via leveranciers als Boomfeestdag.nl. De band is 50 cm lang en 13 cm hoog.

Je vouwt hem om de boom heen en zet hem vast met een tie-wrap of ijzerdraad. Prijsindicatie: €3,50 - €5,50 per stuk (exclusief paal).

Vaak in een set van 10 te koop voor rond de €40. 2. De rasterboomband (Plastic Raster)
Dit is een variant die je vaak ziet bij grootschalige aanplant. Hij is goedkoper en lichter.

Het raster is vaak 10x10 cm of 12x12 cm. Dit is ideaal als je veel bomen moet beschermen en niet te veel wilt tillen.

Let op: deze zijn minder stevig tegen groter wild zoals reeën. Wel perfect tegen kippen en konijnen. Prijsindicatie: €2,00 - €4,00 per stuk.

3. De boompaal: Hardhout vs. Geïmpregneerd
Voor de paal kies je bij voorkeur hardhout (Azobé of Keruing) van 2 meter lang en 7x7 cm dik.

Dit gaat 10 tot 15 jaar mee. Geïmpregneerd vuren (groen) is goedkoper maar vergaat sneller (5-8 jaar). In een voedselbos waar je bomen voor de lange termijn plant, investeer je beter in hardhout. Prijsindicatie: Geïmpregneerd: €6,- tot €8,- per stuk.

Hardhout: €12,- tot €18,- per stuk. 4.

De budget en DIY opties
Wil je het goedkoop houden? Gebruik dan oude PVC-buizen als paal.

Zaag ze op maat en vul ze met zand voor het gewicht. Voor de band kun je gaas van de bouwmarkt gebruiken (kippenren gaas). Rol dit om de boom en bind het vast met ijzerdraad.

Dit kost vaak minder dan €2,- per boom. Nadeel: het ziet er wat minder strak uit en gaat minder lang mee.

Praktische tips: Van aanplant tot volwassen boom

Het juiste moment om te controleren is na een regenbui. De grond is dan zacht en je kunt makkelijk voelen of de paal nog vaststaat.

Trek zachtjes aan de paal. Beweegt hij? Duw hem dan weer diep de grond in.

Als dat niet lukt, moet je hem misschien opnieuw zetten. Een losse paal geeft geen steun en kan de boom beschadigen. Schakel je boomband bij naarmate de boom dikker wordt. Dit is essentieel.

Een boom groeit in diameter. De band die in het eerste jaar goed zat, kan in het derde jaar de stam ernstig beschadigen (de 'boombandziekte').

Als je merkt dat de band te strak komt te staan, maak hem dan los. Verleng hem met een extra stuk tie-wrap of vervang hem door een maatje groter. Je wilt geen insnijdingen zien. Verzorg je vrije zone.

De boomband is pas effectief als de grond eromheen schoon is. Maai het gras rondom de band, of beter nog: leg een laag mulch (houtsnippers of stro) in de cirkel.

Dit houdt vocht vast en doodt het onkruid. Zorg dat de mulch de stam zelf niet raakt, dat veroorrot. Houd een spatie van een paar centimeter vrij rondom de stam, zodat je ook goed zicht houdt op de gezondheid van de bast en korstmossen.

Haal de band en paal er op tijd af. Wanneer? Meestal na 2 tot 3 jaar.

De boom is dan sterk genoeg om zelfstandig te staan. Wacht je te lang, dan knelt de band en groeit de paal vast in de bast (bij zachte houtsoorten). Controleer elk jaar of de boom nog stabiel is zonder de paal.

Als hij makkelijk heen en weer zwiept, laat de paal dan nog even staan. Tot slot: wees niet te streng voor jezelf.

Een boom die een beetje scheef groeit, is geen ramp. In de natuur staan ook geen rechte linies.

Als de boom gezond is, fruit geeft en de vrije zone vrij is, doe je het goed. De boomband en paal zijn hulpmiddelen, geen kunstwerken. Ga ermee aan de slag, leer hoe je de bloei van verwaarloosde fruitbomen stimuleert, geniet van het proces en oogst straks je eigen appels, peren of pruimen. Dat is waar het om draait.