Wat zijn 'support species' en waarom zijn ze onmisbaar?

Stel je voor: je bent aan het werk in je voedselbos. Je hebt net een prachtige laag van mulch gelegd, de fruitbomen staan op hun plek, en de groenten doen het goed.

Toch voelt het soms alsof je continu aan het vechten bent tegen plagen of dat de grond net niet genoeg leven heeft. Het geheim van een echt veerkrachtig systeem zit hem niet in de hoofdrolspelers, maar in degenen die ze steunen. Dat zijn de 'support species'.

Ze zijn de onzichtbare motor van je voedselbos. Zonder hen is het een hoop werk, met hen is het een zelfvoorzienend paradijs.

Wat zijn support species eigenlijk?

Support species, of ondersteunende soorten, zijn planten en dieren die een specifieke, helpende rol spelen in je ecosysteem. Ze werken op de achtergrond, vaak onzichtbaar voor het blote oog, om de gezondheid en productiviteit van je hoofdcultuur te waarborgen.

Denk aan planten die stikstof uit de lucht halen en in de grond stoppen, of insecten die andere, schadelijke insecten opeten. Ze zijn de basis van permacultuur: ze creëren overvloed zonder dat jij er continu hard voor hoeft te werken. Een support species is dus nooit 'zomaar' een plant of dier.

Het heeft een functie. In een voedselbos draait het vaak om vier hoofdrollen: bodemverbeteraars, ongediertebestrijders, bestuivers en dynamische accumulatoren.

Door deze soorten slim te integreren, bouw je een systeem dat zichzelf in stand houdt. Je hoeft geen chemische meststoffen te kopen en geen gif te spuiten. De natuur doet het zware werk voor je.

12 dieren die mensen en de planeet helpen

Als we het hebben over support species, dan zijn dieren vaak degenen die de meeste impact hebben op een macro-schaal.

Natuurlijke ondersteuning

Ze zijn de krachtpatsers die de balans in de gaten houden. Hun aanwezigheid is een teken dat je ecosysteem gezond is. Hier zijn een paar voorbeelden die laten zien hoeveel werk deze dieren verzetten. Olifanten zijn de landschapstuinders van Afrika.

Ze consumeren dagelijks tot wel 150 kilo vegetatie. Door te grazen en bomen om te duwen, houden ze open gebieden in stand en verspreiden ze zaden over enorme afstanden via hun mest.

Zonder hen zouden bossen dichtgroeien en zou de biodiversiteit afnemen. Een ander ongelooflijk voorbeeld is het schubdier.

Dit dier is een levende insectenverdelger. Een enkel schubdier eet tot wel 70 miljoen insecten per jaar. In een voedselbos kunnen soortgelijke dieren (zoals lieveheersbeestjes of sluipwespen) op micro-schaal hetzelfde werk doen.

Ze houden plaagpopulaties onder controle, zodat je fruitbomen niet kaalgevreten worden. Denk ook aan bijen en hommels.

Zonder bestuiving geen vruchten. Ze zijn de onmisbare schakel tussen bloesem en oogst. Of aan regenwormen die de grond luchtig maken en voedingsstoffen omhoog brengen. Elke diersoort heeft zijn eigen niche.

Waarom dit onmisbaar is voor jouw voedselbos

Waarom zou je tijd investeren in het aantrekken van deze soorten? Omdat het je leven een stuk makkelijker maakt.

Een voedselbos met goede support species is als een zelfregulerend systeem. Je hoeft niet elke dag te controleren of er slakken zijn of dat de grond te droog is. De natuurlijke balans zorgt ervoor dat problemen zichzelf oplossen. Zonder ondersteunende soorten ben je een manager die constant moet ingrijpen, al is het goed om ook de uitdagingen van een voedselbos in kaart te brengen.

Je bent aan het spuiten tegen bladluizen, aan het bemesten omdat de grond uitgeput raakt, en aan het water geven omdat de grond geen vocht vasthoudt. Met support species ben je een waarnemer.

Je ziet dat de lieveheersbeestjes de bladluizen opeten. Je ziet dat de bodem bedekt is met een levendige laag mulch die vocht vasthoudt.

Je oogst is gezonder en je hebt er minder werk aan. Het draait allemaal om veerkracht. Klimaatverandering zorgt voor extreme omstandigheden, zoals droogte of hevige regenval.

Een systeem met een diversiteit aan support species kan deze schokken opvangen. Diepe wortels van klaver houden water vast, terwijl schaduwplanten de bodem koelen. Door te begrijpen hoe bomen de watercyclus beïnvloeden, investeer je in de toekomst van je stukje natuur.

Het web van leven: de kern van je systeem

De kern van support species draait om verbinding. Het is niet genoeg om één soort toe te voegen.

Je bouwt een web. Stel je voor: je plant een fruitboom. Om die boom draaien verschillende support species in een slimme plantenguilde. Je plant er klaver onder (stikstoffixerend) en kattenkruid (trekt nuttige insecten aan).

In de buurt zet je een insectenhotel voor solitaire bijen (bestuiving). Je zorgt voor een vijver of waterpartij zodat kikkers en libellen kunnen leven (eten muggen en slakken).

Elke soort versterkt de ander. De bijen bestuiven de fruitboom.

De kattenkruid bloemen lokken lieveheersbeestjes die de bladluizen op de boom opeten. De klaver zorgt voor meststof, waardoor de boom sterker wordt en beter tegen plagen kan. Dit is de magie van permacultuur: je creëert een systeem waarin elke plant en elk dier een bijdrage levert aan het geheel.

Deze aanpak werkt ook op andere niveelen. In de dierenwereld zie je dit terug.

Hoewel supplementen voor huisdieren een specifieke rol spelen, is de basis altijd de juiste voeding en ondersteuning voor hun lichaam. Denk aan supplementen die spieropbouw ondersteunen bij actieve honden. Hoewel dit niet direct over voedselbossen gaat, is het principe hetzelfde: geef het lichaam de bouwstoffen die het nodig heeft om optimaal te functioneren. Een gezond dier is een sterke ondersteuner, of het nu gaat om een hond die je helpt op het land of een vogel die insecten eet.

Praktische tips voor integratie

Hoe begin je nu met het opbouwen van dit web in je eigen voedselbos? Het is makkelijker dan je denkt.

• Plant in lagen: Gebruik de principes van een bos. Hoge bomen (fruit), daaronder struiken (bessen), dan kruiden en bodembedekkers. Elke laag biedt een andere functie en een andere habitat.
• Maak een insectenhotel: Je kunt er zelf een maken met bamboestokken, dennenappels en oude bakstenen. Of koop een kant-en-klaar exemplaar voor een paar tientjes. Hang hem op in het zonnetje en wacht tot de bewoners arriveren.
• Laat een hoekje wild: Maai niet alles kort. Laat een stukje gras staan met bloemen als paardenbloem en klaver. Dit is een buffet voor bijen en vlinders. Een kleine vijver of een plas water trekt kikkers en salamanders aan.
• Gebruik groenbemesters: Zaai tijdelijke planten zoals phacelia, boekweit of lupine op kale plekken. Ze bedekken de grond, voorkomen onkruid en worden na een maand of twee omgespit tot voedzame compost.
• Denk aan de rol van dieren: Als je ruimte hebt, kunnen kippen of eenden helpen. Ze eten slakken en insecten en bemesten de grond. Zorg voor een goede omheining zodat ze je groenten niet opeten.

Je hoeft niet alles in één keer te doen. Begin klein en breid uit.

Een specifieke focus kan liggen op de bescherming van kwetsbare soorten. Schubdieren worden helaas ernstig met uitsterven bedreigd door stroperij, vanwege hun rol als plaagbestrijder. Dit toont aan hoe cruciaal deze dieren zijn voor ecosystemen wereldwijd.

Op kleine schaal kunnen we dit soort druk niet wegnemen, maar we kunnen wel lokale soorten beschermen die een vergelijkbare functie hebben, zoals de lieveheersbeestjespopulatie in onze tuin. Wat betreft supplementen: denk aan de juiste dosering. Als je een hond hebt die veel beweegt op het land, kan een supplement zoals Spier Support helpen bij spierherstel. De samenstelling is rijk aan aminozuren zoals Leucine (250 mg per gram) en Isoleucine (125 mg per gram).

De dosering hangt af van het gewicht: voor een hond van 15 kg is het advies 2x daags 1,5 maatschepje (ongeveer 2,4 gram).

Een maatschepje is 0,8 gram. Dit soort specifieke ondersteuning zorgt ervoor dat ook de dieren in je systeem optimaal functioneren.

Onthoud dat Europese regelgeving (de Claimsverordening) ons verbiedt te claimen dat supplementen genezen. Ze ondersteunen het lichaam bij een gezonde levensstijl, net zoals support species je voedselbos ondersteunen. Ze zijn geen magische oplossing, maar een waardevolle aanvulling.

Uiteindelijk gaat het erom dat je de kracht van de natuur gaat zien.

Support species zijn je beste vrienden in de tuin. Ze werken dag en nacht, zonder betaald te worden, om jouw voedselbos tot een succes te maken. Door ze een plek te geven, creëer je niet alleen voedsel, maar een levend, veerkrachtig systeem waar jij en de planeet van profiteren.