Voedselbossen voor de woningbouwvereniging: Groen voor huurders

Stel je voor: een groene oase pal naast je voordeur. Geen saaie tegeltuin, maar een levendig voedselbos waar je bessen kunt plukken, kruiden kunt oogsten en bijen ziet zoemen. Dit is geen droom.

Het is de realiteit die steeds meer woningbouwverenigingen voor hun huurders creëren.

Voedselbossen bieden een oplossing voor grote uitdagingen: hittestress in de zomer, wateroverlast bij extreme regenbuien en eenzaamheid onder bewoners. Ze verbinden mensen met elkaar en met de natuur, letterlijk voor hun deur.

Het is een slimme, duurzame manier om wijken leefbaarder en gezonder te maken. Samen met lokale partijen wordt er iets moois opgebouwd, voor iedereen.

Huurders op Groen: Met lokale partijen samenwerken aan een sociale, gezonde, groene wijk

De kracht van een project als 'Huurders op Groen' zit hem in de samenwerking.

Je kunt niet zomaar een bos planten en denken dat het werkt. Je hebt de juiste partners nodig.

In dit project werken drie gemeentes samen met drie woningcorporaties en duurzaamheidscentra. De gemeentes Haarlemmermeer, Dordrecht en Hardenberg zetten hun schouders eronder. De woningcorporaties Ymere, Trivire en Vechtdal Wonen zorgen voor de huurders en de locaties. En organisaties als NMCX, Weizigt en De Koppelsamen brengen de kennis in.

Dit is een team met een missie. Ze weten dat een groene wijk niet alleen goed is voor het milieu, maar ook voor de sociale binding.

Als je samen in de tuin werkt, leer je je buren vanzelf kennen.

Bewonersbehoeften als vertrekpunt

Een voedselbos dat niemand wil, is zonde van de moeite. Daarom beginnen ze bij het begin: wat willen de bewoners zelf?

De projectteams bestaan daarom uit minimaal één medewerker van de gemeente, de corporatie en het duurzaamheidscentrum. Zij gaan het gesprek aan.

Willen ze een plek om te ontspannen? Ruimte voor kinderen om te spelen? Of juist een plek om samen kruiden te oogsten voor het avondeten? Door bewoners vanaf het allereerste begin te betrekken, ontstaat er een project dat echt bij de wijk past.

Dit voorkomt dat er iets wordt opgelegd waar niemand op zit te wachten.

Het wordt hún bos.

Begeleiding, kennis en zichtbaarheid

Je kunt wel een bos planten, maar hoe onderhoud je het? Dat is een veelgestelde vraag.

Het antwoord is simpel: met goede begeleiding. Deelnemers aan 'Huurders op Groen' krijgen twee jaar lang ondersteuning. Dat is een flinke periode waarin ze alle kneepjes van het vak leren.

Ze leren over bodem, over welke planten wel en niet samen kunnen, en hoe je oogst.

De kennis wordt overgedragen. Daarnaast is zichtbaarheid belangrijk. Door workshops te organiseren, met eten en verhalen, blijft de betrokkenheid groot. Mensen zien wat er gebeurt en wat het oplevert. Een voedselbos beheren met ouderen is geen project voor een dag, het is een investering voor de lange termijn.

Landelijke projectorganisatie

Hoewel het lokaal gebeurt, staan deze projecten niet op zichzelf. Er is een landelijke projectorganisatie die de schouders eronder zet. Dit geeft houvast.

Zij delen kennis, helpen met het opzetten van lokale teams en zorgen voor een gestructureerde aanpak. Dit is cruciaal, want losse projecten zonder een duidelijke wijkaanpak werken niet. Je wilt dat het na twee jaar niet gewoon weer verdwijnt. De landelijke structuur zorgt ervoor dat de opgedane kennis breder wordt gedeeld en dat nieuwe projecten makkelijker van start kunnen gaan.

Zo groeit langzaam een netwerk van groene wijken door het hele land. Wanneer je een voedselbos plant bij nieuwe of bestaande woningbouw, kies je voor een specifieke opbouw.

Voedselbosbeplanting bij woningbouw:

Je begint niet zomaar met een boom. De beplanting is in lagen, net als in een echt bos.

Je hebt de hoge laag van fruitbomen zoals appels en peren. Daaronder de middelhoge laag van klein fruit als braam en kers. En op de bodem groeien kruiden, aardbeien en vaste planten.

Zo’n systeem is waterdoorlatend en trekt nuttige insecten aan. Een typisch voedselbos bij een wooncomplex begint vaak met een investering vanaf €50,- per vierkante meter, inclusief aanleg en begeleiding.

Dit hangt af van de gekozen soorten en de grootte van het gebied. De bomen en planten zorgen voor directe oogst voor de bewoners. Voedselbossen zijn een ideale combinatie met woningbouwprojecten om meerdere redenen.

Ideal voor woningbouw :

Ze zijn op den duur onderhoudsarm. In plaats van wekelijks maaien en schoffelen, zorgt een volwassen voedselbos voor zichzelf.

Dit bespaart de woningbouwvereniging op lange termijn onderhoudskosten. Daarnaast helpen ze bij het behalen van klimaatdoelstellingen van gemeentes.

Ze vangen CO2 af en verminderen de hittestress aanzienlijk. Door de waterdoorlatende bodem is er minder wateroverlast na hevige regenbuien.

En misschien wel het allerbelangrijkste: ze verhogen de leefbaarheid. Bewoners voelen zich meer verbonden met hun buurt en met elkaar. Het is een win-winsituatie voor mens en milieu.

Een écht groen alternatief voor elk woningbouwproject

De trend is duidelijk: meer groen in de stad en in de wijken. Projecten zoals het onlangs geopende Voedselbos Mariahoeve (november 2023) laten zien hoe voedselbossen bijdragen aan klimaatadaptatie in de praktijk.

Het bewijst dat een voedselbos veel meer is dan alleen bomen planten.

Het is een manier om de leefomgeving fundamenteel te verbeteren. De combinatie van fysieke vergroening en sociale verbinding is de sleutel. We weten inmiddels dat 550.000 vierkante meter aan betegelde tuinen in Nederland ligt.

Dat is tien keer de Veluwe! We moeten deze tegels vervangen door groen.

Voedselbossen bij woningbouwprojecten zijn een krachtige stap in de goede richting. Ze zorgen voor een gezonde, sociale en groene wijk voor nu en voor de toekomst.

Praktische tips om te starten

Ben je actief in een woningbouwvereniging of een gemeente en wil je aan de slag?

Hier een paar concrete tips om te beginnen. Deze zijn gebaseerd op wat werkt en wat fout gaat.

• Start met lokale partijen: Ga praten met organisaties die de bewoners al kennen. Zij weten wat er speelt en hebben het vertrouwen al. Begin niet vanuit een ivoren toren.
• Combineer fysiek met sociaal: Een boom planten is makkelijk. Zorg dat er ook activiteiten rondom het bos komen. Denk aan maandelijkse werkdagen of workshops waarbij je samen eet van de oogst.
• Blijf betrokken: Zorg dat het project na de aanleg niet ophoudt. De begeleiding van minimaal twee jaar is essentieel. Zo voorkom je dat het bos verzorgt en de betrokkenheid wegzakt.
• Focus op de lange termijn: Kies voor een onderhoudsarm systeem. Een voedselbos is na een paar jaar stabiel en vraagt weinig. Dat is goed voor de portemonnee en voor het draagvlak.
• Vermijd de valkuil: Betrek bewoners bij het ontwerp. Een bos dat ze niet willen of begrijpen, wordt een miskoop. Vraag, luister en pas aan. Zo bouw je iets waar iedereen trots op is.