Vleermuizen in het bos: Natuurlijke muggenbestrijding
Stel je voor: je zit op een warme zomeravond in je voedselbos, met een kop thee van je eigen munt. Je geniet van de geur van aarde en fruitbomen.
Maar dan… een irritante muggenzoem. Je hoeft geen chemische spray te pakken of een apparaat met giftige vloeistof. Kijk eens omhoog.
Daar fladdert de oplossing: de vleermuis. Deze nachtelijke jager is je beste vriend in de strijd tegen muggen, zonder dat je een vinger uitsteekt.
Beperk de muggenplaag… met vleermuizen!
Vleermuizen zijn de onzichtbare helden van je permacultuur tuin. Ze jagen niet zomaar op een enkele mug; ze zijn echte insectenvernielers.
Een volwassen vleermuis eet elke nacht tot de helft van zijn eigen lichaamsgewicht aan insecten. Dat betekent voor een gemiddelde vleermuis al gauw 1.000 tot 3.000 muggen per nacht. Ze zijn er dol op. Denk aan de Gewone Dwergvleermuis, een veelvoorkomende soort in Nederland.
Deze kleine jager kan in zijn eentje een aardige bijdrage leveren. Maar het wordt nog beter.
Een kolonie van zo’n 70 van deze dwergvleermuizen verorbert samen wel 2 miljoen muggen per maand.
Stel je dat eens voor in je eigen tuin. Geen muggenbeten meer tijdens het oogsten van je appels of peren. De meeste vleermuizen zijn bovendien totaal ongevaarlijk.
Van de 1.240 soorten wereldwijd, drinken er maar drie bloed. En die wonen in Midden- en Zuid-Amerika, ver van je voedselbos.
De vleermuizen hier houden zich bezig met het opeten van insecten, zoals motten en muggen. Ze gebruiken echolocatie om hun prooi te vinden, een slim systeem dat perfect werkt in het donker. Het is dus een kwestie van de juiste omstandigheden creëren.
Als je tuin aantrekkelijk is voor vleermuizen, komen ze vanzelf. Ze zoeken naar water, voedsel en veilige slaapplaatsen.
Een vijver of waterpartij in je permacultuur tuin trekt muggen aan, maar dus ook vleermuizen. Het is een prachtig evenwicht.
De muggenplaag beperken
Om vleermuizen actief aan te trekken, moet je ze bieden wat ze nodig hebben: een veilig onderkomen. Vleermuizen zijn erg kieskeurig.
Ze slapen graag op donkere, stille en beschutte plekken. In de natuur zoeken ze holle bomen of spleten in rotsen.
In een tuin of voedselbos is een vleermuiskast de ideale oplossing. Je kunt kiezen voor een simpele kast of een uitgebreider model. De bekende Valja-kast is een goed voorbeeld.
Deze kasten zijn speciaal ontworpen met smalle spleten die vleermuizen fijn vinden. Ze zijn gemaakt van duurzaam hout en kosten tussen de €50 en €80, afhankelijk van de grootte. Hang de kast op een hoogte van minimaal 3 meter, bij voorkeur aan een boom of schuur. Let op: vleermuizen zijn beschermde dieren.
Je mag ze niet verjagen of hun verblijfplaatsen vernielen. Dit staat in de Omgevingswet.
Dus, als je er een in je huis krijgt, schrik niet. Blijf rustig. De beste tip: zet de deur dicht, doe het licht uit en open ramen en gordijnen.
De vleermuis vindt zijn weg naar buiten via de open ramen. Naast een kast, kun je ook oude bomen met holtes laten staan. In een gezond voedselbos laat je sommige bomen expres met rust.
Een dode boom of een tak met gaten is perfect voor vleermuizen.
Ze gebruiken deze plekken om te schuilen overdag. Hoe wilder en natuurlijker je tuin, hoe beter.
Muggen biologisch bestrijden
Het beste aan vleermuizen is dat ze volledig natuurlijk werken. Je hoeft geen cent uit te geven aan dure muggenlampen of chemische sprays.
Integendeel, die middelen zijn zelfs schadelijk. Ze doden niet alleen muggen, maar ook nuttige insecten en kunnen vleermuizen afschrikken. Bovendien zijn chemische bestrijdingsmiddelen verboden of sterk afgeraden in een biologische tuin.
Vleermuizen jagen op de vliegende muggen. Ze vangen ze in de lucht.
De vrouwtjesmuggen leggen hun eitjes in stilstaand water. Zorg dus dat je emmers, gieters en bloempotjes leeg staat na een regenbui. Zo voorkom je dat er nieuwe muggenlarven uitkomen. Combineer je dit met de aanwezigheid van vleermuizen, dan heb je een ijzersterk systeem.
Overlast of aanwinst?
Sommige mensen schrikken van vleermuizen. Ze zien ze als vieze dieren of bang voor hun beet.
Maar dat is onterecht. Vleermuizen bijten zelden mensen. Ze zijn bang voor ons.
En wat betreft hygiëne: vleermuizen zijn erg schoon. Ze gebruiken speciale plekken voor hun ontlasting (guano).
Als je een kast goed ophangt, heb je hier geen last van. Guano is overigens een fantastische meststof voor je fruitbomen. Het zit boordevol stikstof en fosfaat.
Gewone dwergvleermuis
Je kunt het verzamelen en in kleine hoeveelheden gebruiken rondom je permacultuur planten. Zo sluit de cirkel zich: de vleermuis eet de muggen, en zijn uitwerpselen voeden je tuin.
De Gewone Dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus) is je belangrijkste bondgenoot. Hij is klein, slechts 4 tot 5 cm groot, en weegt maar 5 tot 12 gram.
Ondanks zijn formaat is hij een machine. Hij vliegt laag bij de grond, precies waar muggen ook vliegen. Hij gebruikt een hoge frequentie voor zijn echolocatie, die wij niet horen.
Deze soort is dol op bosranden en tuinen met veel bomen. Ze broeden graag in nestkasten of onder de dakpannen van schuren.
Bescherming vleermuizen
Als je in de buurt van een bos of grotere tuin woont, is de kans groot dat ze je tuin weten te vinden. Zorg voor een divers landschap: struiken, bomen en een natuurlijke waterpartij voor amfibieën. Dat is een feest voor ze. Wettelijk gezien staan alle vleermuizen in Nederland onder streng toezicht.
Het is verboden om ze te doden, te vangen of hun verblijfplaatsen te beschadigen. Dit staat in de Wet natuurbescherming.
Als je gaat verbouwen of snoeien, controleer altijd of er geen vleermuizen zitten. Doe dit bij voorkeur niet in het broedseizoen (mei tot augustus). Hoewel er een klein percentage (6-7%) van de vleermuizen het rabiësvirus kan dragen, is het risico voor mensen minimaal.
Raak ze nooit aan met blote handen. En als je gebeten wordt (wat zeer zeldzaam is), was de wond grondig en raadpleeg een arts.
Maar onthoud: vleermuizen zijn verre van agressief. Ze willen gewoon hun muggen vangen en met rust gelaten worden.
Praktische tips voor jouw tuin
Wil je muggen verjagen en je tuin boosten voor vleermuizen? Volg deze stappen op, en ontdek ook hoe je schade door de Spaanse wegslak voorkomt.
Ze zijn simpel, goedkoop en passen perfect in een permacultuur levensstijl. Je hoeft geen expert te zijn om impact te maken. Door deze tips te volgen, maak je je tuin aantrekkelijk voor vleermuizen.
- Hang een vleermuiskast op: Kies een model van onbehandeld hout, bijvoorbeeld de Valja of een vergelijkbare duurzame kast. Hang hem op het zuiden of westen, uit de wind. Minimaal 3 meter hoog.
- Laat de tuin 'wild' groeien: Maai niet te kort en niet te vaak. Een beetje rommelig gras en struikgewas biedt schuilplaatsen voor insecten en vleermuizen.
- Verwijder stilstaand water: Leeg emmers, gieters en bloempotjes. Zo voorkom je dat muggen zich vermenigvuldigen. Gebruik een vijver met stromend water of visjes voor de beste muggenbestrijding.
- Zet de tuinverlichting uit: Vleermuizen houden niet van fel licht. Ze worden erdoor verblind en vermijden de plek. Gebruik bewegingssensoren of sfeerverlichting in plaats van fel spots.
- Kies inheemse planten: Plant wilde planten, bloeiende struiken en fruitbomen. Dit trekt insecten aan die vleermuizen eten. Denk aan linde, meidoorn of wilg.
- Geen chemische troep: Sla de pesticiden over. Ze doden de insecten die de vleermuizen eten. Bovendien kunnen ze giftig zijn voor de vleermuizen zelf.
Je krijgt minder muggen, een gezondere biodiversiteit en een tuin die bruist van leven.
Het is een win-win situatie. Je helpt de natuur en de natuur helpt jou. Dus, geniet van je rustige zomeravonden en laat de vleermuizen het werk doen.