Mispels eten: Waarom ze 'rot' moeten zijn voor consumptie
Je staat in je voedselbos en ziet een mispelboom vol vruchten. Ze zien er wat oud en bruin uit, alsof ze overrijp zijn. Toch zijn ze op hun best op dat moment.
Mispels eten is een kunst op zich. De vrucht moet eerst 'rot' zijn, of beter gezegd, in de rijpingsfase zijn waarin ze zacht en zoet wordt.
Dat is niet iets om bang voor te zijn, het is het geheim van de smaak.
Wat is een mispel en waarom moet 'ie rijp zijn?
Een mispel (Mespilus germanica) is een oude fruitsoort die je in veel permacultuurvoedselbossen vindt. De vrucht lijkt op een kleine, groene tot bruine appel en groeit aan een kleine, sterke boom die goed tegen de Nederlandse kou kan.
In de herfst pluk je ze, maar ze zijn dan nog hard en wrang. De rijping gebeurt namelijk pas na de pluk, of soms zelfs na de eerste vorst. Waarom moet de mispel eerst 'rot' zijn?
Omdat de vrucht dan zijn zetmeel omzet in suikers. De tannines (stofjes die wrang smaken) verdwijnen langzaam.
Een mispel die zacht en bruin is, is op zijn best. Een mispel die hard blijft, is nog niet klaar.
De vrucht wordt zacht, zoet en bijna jam-achtig. Dit proces heet after-ripening. Zonder deze fase smaakt een mispel bitter en droog, alsof je onrijpe kweepeer eet.
In een voedselbos laat je de vruchten vaak hangen tot ze hun rijpingsproces hebben doorlopen. Dat is het voordeel van permacultuur: je oogst pas als de natuur het aangeeft. De boom geeft de vrucht af als hij klaar is, niet eerder.
Hoe herken je een rijpe mispel?
Je herkent een rijpe mispel aan drie dingen: kleur, geur en textuur. De kleur verandert van groen naar bruin.
De geur wordt zoet en fruitig, niet groen of grasachtig. En de vrucht voelt zacht aan, bijna als een rijpe perzik.
Je kunt ze plukken als ze lichtbruin zijn en zacht aanvoelen. Soms blijven ze na de pluk nog een week op de fruitschaal liggen en worden ze nog zoeter. Leg ze niet in de koelkast, daar stopt de rijping.
Bewaar ze op een koele, donkere plek, bijvoorbeeld in een schuur of op zolder. In een voedselbos laat je sommige vruchten expres hangen tot na de eerste vorst.
De vorst breekt de celwanden open en maakt de vrucht nog zachter en zoeter. Dit is een klassieke truc van oude fruittelers en past perfect bij permacultuur: je werkt met de natuur, niet ertegen. Ontdek ook hoe je de vruchten van de gele kornoelje verwerkt.
Praktisch: oogsten, bewaren en verwerken
Je oogst mispels met de hand, voorzichtig draaiend. Ze zitten vast aan een steeltje en laten makkelijk los als ze rijp zijn, maar denk bij het plukken ook aan de ethiek van het oogsten.
Doe een emmer of mand mee het bos in, want een volwassen mispelboom kan 20 tot 30 kilo vruchten geven.
- Op een koele plek: 2 tot 3 weken houdbaar.
- In de vriezer: was en vries in, tot 6 maanden.
- Gedroogd: in een dehydrator of oven op 50°C, tot 3 maanden houdbaar.
- In jam: verwerk ze meteen na de oogst.
Dat is genoeg voor jam, sap of gedroogde mispels. Bewaren kan op verschillende manieren: De prijs van mispels in de winkel is hoog, omdat ze weinig worden geteeld.
Een potje mispeljam van een lokale voedselbosboer kost €6-€8. Een boom kopen voor je eigen voedselbos kost €25-€40, afhankelijk van de grootte. Een volwassen boom levert jaarlijks 20-30 kg fruit, wat neerkomt op tientallen potten jam. Verwerk ze bijvoorbeeld tot jam of sap.
De pitten zijn eetbaar maar hard, dus je zeef ze er meestal uit.
Mispeljam smaakt naar een mix van perzik en appel, met een lichte kruidigheid. Je kunt ze ook drogen en als gedroogd fruit eten, of verwerken in chutney.
Verschillende soorten en prijzen
In Nederland en België zijn er verschillende mispelrassen. De klassieke 'Mespilus germanica' is het meest voorkomend.
Er zijn ook hybriden, zoals de 'Nottingham', die iets groter en zoeter is. In een voedselbos kies je voor rassen die goed tegen vorst kunnen en weinig onderhoud vragen.
- Jonge boom (1-2 jaar): €25-€35
- Volwassen boom (3-5 jaar): €40-€60
- Biologische mispels per kilo: €4-€6 (als ze te koop zijn)
Prijzen voor bomen in permacultuur: In voedselbossen worden mispels vaak gecombineerd met andere bomen, zoals appels, peren of kastanjes. Dit zorgt voor een divers ecosysteem en een langere oogstperiode. De mispelboom zelf wordt ongeveer 4-6 meter hoog en past goed in een heg of als solitaire boom.
In een permacultuurvoedselbos is de mispel een vaste waarde: laag onderhoud, hoge opbrengst.
Handige tips voor je eigen mispelboom
Plant je mispel op een zonnige plek met goed doorlatende grond. Ze doen het goed in klei- of zandgrond, zolang het niet te nat is.
Geef in het eerste jaar water, daarna zijn ze droogtebestendig. Snoeien is niet nodig, maar je kunt de boom vormen tot een kleine struik voor makkelijker oogsten. Combineer je mispel met andere voedselbosplanten, zoals bessen of noten.
Dit trekt bestuivers en vogels aan en zorgt voor een gezond bodemleven.
Oogst pas als de vrucht zacht is, en experimenteer met rijping na vorst. Probeer eens mispeljam te maken: kook 1 kg mispels met 500 gram suiker en een scheut citroensap tot een dikke massa. Met een mispelboom in je voedselbos heb je elk jaar een oogst die zowel praktisch als heerlijk is. Dus, als je eetbare gewassen oogst, schrik dan niet als ze er wat oud uitzien: dat is vaak het moment om te plukken en te genieten.