Hoe maak je je eigen appelazijn van restjes en valfruit?
Stel je voor: je staat in je voedselbos, je hebt net een flinke lading appels geoogst of bent valfruit aan het rapen. Je wilt niets verspillen, want die appelbomen hebben hun best gedaan.
Waarom maak je niet je eigen appelazijn? Het is magisch, simpel en je gebruikt letterlijk alles wat overblijft.
Geen gedoe met dure ingrediënten, gewoon de natuur die haar werk doet. Laten we beginnen.
Wat je nodig hebt voor je appelazijn-avontuur
Voor een simpele lading appelazijn van ongeveer 1 liter heb je niet veel spullen nodig.
Je kunt dit gewoon in je keuken doen. Zoek een glazen pot van 2 tot 3 liter.
Een weckpot van 2 liter kost ongeveer €4 bij de Action of de bouwmarkt. Zorg dat hij brandschoon is, maar was hem niet net voor gebruik met zeep, want zeepresten kunnen je azijn verpesten. Spoel hem even om met heet water en laat hem opdrogen. Verder heb je nodig: een scherp mes, een snijplank, een weegschaal (of een maatbeker voor volume), een stukje keukenpapier of een koffiefilter, een elastiekje of een touwtje, en een warme plek in je huis.
Je hoeft geen dure apparatuur te kopen. Een thermometer is handig, maar niet perse nodig.
Je kunt een simpele digitale thermometer kopen voor €5 tot €10. Als je een permacultuur- of moestuin-thermometer hebt, werkt die ook prima. De ingrediënten zijn het belangrijkste: appels.
Gebruik alles: valfruit, schillen, klokhuis en zelfs de steeltjes. Ongeveer 500 gram appels is genoeg voor 1 liter azijn.
Je kunt ook een mix maken van appels en peren uit je voedselbos.
Gebruik alleen biologisch fruit of fruit dat je zeker weet dat het onbespoten is. Suiker is nodig voor de gisting, ongeveer 50 gram suiker per liter water. Gebruik rietsuiker of ongeraffineerde suiker, want dat geeft meer smaak.
En water: kraanwater is prima, maar laat het even 24 uur staan om de chloor te laten verdampen. Geen bronwater, want dat bevat mineralen die de gisting kunnen vertragen.
Stap 1: Voorbereiden en snijden
Was de appels niet, tenzij ze echt vuil zijn met aarde. De wilde gisten op de schil zijn nodig voor de fermentatie.
Spoel ze eventueel even snel af onder de kraan en droog ze direct af.
Snijd de appels in stukken van ongeveer 2 centimeter. Je hoeft ze niet perfect te snijden; grove stukken zijn prima. Verwijder eventuele rotte plekken, maar kleine plekjes kun je gewoon meenemen.
Stop de appels in je glazen pot. Vul de pot voor ongeveer de helft met de appels.
Druk ze niet te vast aan, want de gassen moeten kunnen ontsnappen. Weeg de appels af: ongeveer 500 gram voor 1 liter azijn. Als je meer water toevoegt, verhoud je de hoeveelheid appels en suiker. Een vuistregel is: 1 deel fruit op 2 delen water, met 5% suiker van het watergewicht.
Dus voor 1 liter water: 500 gram appels, 50 gram suiker. Veelgemaakte fout: te veel appels in een te kleine pot.
Dat lekt of zorgt voor druk. Zorg dat er nog ruimte is voor het water en de ruimte om te roeren. Als je een kleine pot hebt, pas de hoeveelheden dan aan. Gebruik liever twee potten van 1 liter dan één pot van 3 liter die overloopt.
Stap 2: Het water en suikermengsel maken
Meet het water af. Voor 1 liter azijn heb je ongeveer 1 liter water nodig, maar je verliest wat aan verdamping en opname door de appels.
Reken dus op 1,2 liter water. Verwarm het water tot ongeveer 40 graden Celsius.
Niet kokend, want dan dood je de gisten. Gebruik een thermometer of voel met je vinger: het moet warm aanvoelen, niet heet. Los de suiker op in het warme water.
Roer tot je geen korrels meer ziet. Dit duurt ongeveer 1 minuut. Giet het suikerwater over de appels in de pot. Zorg dat alle appels onder water staan.
Druk ze eventueel licht aan met een schone lepel. Laat ongeveer 2 tot 3 centimeter ruimte boven de vloeistof, want de gisting zal schuim produceren.
Veelgemaakte fout: te koud water gebruiken. Suiker lost niet goed op en de gisten worden lui.
Te heet water doodt de goede bacteriën. Check altijd de temperatuur. Als je geen thermometer hebt, voel dan: het moet aangenaam warm zijn, zoals babyvoeding.
Stap 3: Deksel en eerste fermentatie
Sluit de pot niet luchtdicht af. De gisting produceert CO2, dus de druk moet kunnen ontsnappen.
Gebruik een stukje keukenpapier of een koffiefilter en zet het vast met een elastiekje of touwtje.
Dit houdt fruitvliegen buiten, maar laat lucht binnen. Zet de pot op een warme plek, bijvoorbeeld in de buurt van je fornuis of in een kastje. De ideale temperatuur is 20 tot 25 graden Celsius.
Als het kouder is, duurt het langer. Laat de pot 5 tot 7 dagen staan.
Roer elke dag even met een schone lepel. Dit voorkomt schimmel op de bovenste laag appels. Je ziet bubbels ontstaan en een witte laag kan verschijnen; dat is normaal, het is de gistlaag. Het ruikt fruitig en alcoholisch, zoals cider.
Als het ruikt naar rotte eieren, is er iets mis. Gooi dan weg en begin opnieuw.
Veelgemaakte fout: de pot te strak afsluiten. Dat kan exploderen of lekken. Gebruik altijd een losse deksel of doek.
Als je een weckpot gebruikt, laat dan de rubberring eraf. Check ook op schimmel: als je groene of zwarte plekken ziet, gooi dan weg. Witte schimmel is vaak oké, maar twijfel je, gooi het dan weg.
Stap 4: Zeven en tweede fermentatie
Na 5 tot 7 dagen is de eerste gisting klaar. Zeef de vloeistof door een zeef of kaasdoek.
Vang de vloeistof op in een schone kom. De appels kun je composteren of aan je kippen geven.
De vloeistof is nu appelwijn of -cider. Giet deze vloeistof terug in een schone glazen pot, bijvoorbeeld een weckpot van 1 liter. Laat de pot opnieuw staan op een warme plek, maar nu zonder de appels.
Dek af met een doek of koffiefilter. De azijngist heeft zuurstof nodig, dus zorg voor lucht. Laat dit 4 tot 8 weken staan. Roer af en toe.
De vloeistof zal langzaam zuurder worden. Proef elke week een beetje: het moet scherp en zuur worden, niet meer zoet.
Veelgemaakte fout: te snel bottelen. De azijn is pas klaar als de smaak zuur genoeg is.
Meet de pH met een stripje (kost €5 online): idealiter onder 4,0. Zonder stripje: proef. Als het zuur genoeg is, is het klaar. Als je te vroeg bottelt, kan de azijn nog te zoet zijn en verder gisten in de fles, wat druk opbouwt.
Stap 5: Bottelen en bewaren
Zodra de azijn zuur genoeg is, giet je hem in schone flessen. Gebruik flessen met een kurk of dop die luchtdicht kan, maar niet te strak.
Azijn is zuur en conserveert zichzelf, maar zuurstof kan schimmel veroorzaken. Vul de flessen tot de rand om lucht te minimaliseren.
Laat ongeveer 1 centimeter ruimte over. Bewaar de flessen op een koele, donkere plek, zoals een kelder of keukenkastje. Azijn blijft minstens een jaar goed.
Je kunt hem ook verdund gebruiken als schoonmaakazijn of voor dressings. Als je een stukje moeder van azijn ziet (een rubberige laag bovenop), is dat goed: je kunt die zelfs bewaren om een nieuwe lading te starten. Veelgemaakte fles: flessen niet schoonmaken. Gebruik altijd eerst heet water en laat drogen.
Geen zeep, want azijn is zuur en zeepresten kunnen de smaak beïnvloeden.
Controleer flessen op barsten. Als je een fles openmaakt, bewaar hem dan in de koelkast voor maximaal 3 maanden.
Veelgestelde vragen en tips voor je voedselbos
In een permacultuur-voedselbos groeien appels vaak wild of als onderdeel van een polycultuur. Je kunt appels oogsten van juni tot oktober, afhankelijk van de variëteit en ontdek hier de beste bewaaromstandigheden voor appels in de winter.
Gebruik rassen als 'Elstar' of 'Goudreinet' voor een lekkere azijn. Als je valfruit verzamelt, controleer dan op insecten; een paar wormpjes zijn niet erg, maar grote rotte plekken vermijd je. Combineer de azijnmaking met het oogsten van eetbare wortels en andere oogstactiviteiten.
Bijvoorbeeld: als je peren oogst, voeg dan een paar peren toe voor een andere smaak.
Of gebruik kruiden uit je voedselbos, zoals munt of rozemarijn, om de azijn te aromatiseren na de fermentatie. Voeg ze toe in de laatste fase, met een prikje in de bladeren. Tip voor beginners: begin klein. Maak eerst een liter, voordat je een grote batch maakt.
Als je een appelboom in je tuin hebt, kun je elk jaar een nieuwe lading maken. Het is een geweldige manier om restjes te verwerken en je eigen zuur te hebben zonder winkelbezoek.
Verificatie-checklist
- Pot is brandschoon en droog? Ja/Nee
- Appels in stukken van 2 cm gesneden? Ja/Nee
- Suikerwater op 40 graden Celsius? Ja/Nee
- Pot afgedekt met doek, niet luchtdicht? Ja/Nee
- Eerste fermentatie 5-7 dagen gedaan? Ja/Nee
- Geen rotte geur of schimmel? Ja/Nee
- Tweede fermentatie 4-8 weken gedaan? Ja/Nee
- Azijn zuur genoeg geproefd of pH onder 4,0? Ja/Nee
- Flessen schoon en gevuld tot de rand? Ja/Nee
- Bewaren op koele, donkere plek? Ja/Nee
Als je alle checks afvinkt, heb je een heerlijke appelazijn gemaakt. Proost op je eigen oogst, verwerk je fruit tot cider en geniet van de kracht van je voedselbos!