Hoe maak je een 'slangenmuur' van gestapelde stenen?

Eindelijk die tegels de tuin uit! Je bent klaar met die grijze boel en wilt leven in je tuin.

Een slangenmuur is precies wat je zoekt: een stapelmuurtje van stenen dat speelt met hoogtes en hoeken, en een perfecte schuilplaats is voor allerlei beestjes. Het is de eerste stap naar een echte voedselbos-tuin.

Geen zware metselklus, maar slim stapelen. In dit artikel leer je precies hoe je zo’n muurtje bouwt, van fundering tot de laatste plant. Laten we beginnen.

Stap 1: Verwijder tegels in je tuin en vervang ze door groen

Voordat je ook maar één steen stapelt, moet er ruimte komen. Je slangenmuur heeft een plek nodig waar nu nog stenen liggen.

De eerste klus is dan ook simpel: die tegels eruit. Dit is het moment om de bodem weer tot leven te wekken. In Assen doen ze hier elk jaar aan mee met de actie NK Tegelwippen.

Je kunt je oude tegels vaak inleveren bij gemeentewerken of een speciaal inzamelpunt, en ze worden hergebruikt. Handig! Als je de tegels hebt verwijderd, kijk je tegen een laag geel zand aan.

Dat is de ondergrond die we allemaal kennen, maar die nergens goed is voor planten.

Je wilt een gezonde bodem, dus graaf dat zand weg. Volgens de experts van het Duurzaamheidscentrum in Assen moet je ongeveer 30 cm diep gaan. Verwijder dat gele zand en vervang het (gedeeltelijk) door goede tuinaarde of compost. Zo geef je je planten meteen een vliegende start.

Waar haal je die goede grond vandaan? Je kunt naar de plaatselijke tuinhandel, maar kijk ook eens bij het Duurzaamheidscentrum Assen (Bosrand 2).

Zij hebben vaak advies en materialen voor vergroening. Ze zijn dagelijks geopend van 9:00 tot 17:00 (behalve met kerst en nieuwjaar). Even bellen (0592 366200) kan nooit kwaad. Je bent hiermee direct je tuin aan het voorbereiden op een rijk insectenleven en gezonde fruitbomen.

Stap 2: Bouw een stapelmuurtje

Nu het fundament van groen ligt, is het tijd voor de stenen structuur. Je slangenmuur is geen rechte muur, maar een golvende lijn.

Begin met een fundering. Dit klinkt zwaar, maar het is simpel. Leg een laagje straatzand van een paar centimeter en druk dit stevig aan.

Leg daarop een basis van stoeptegels of grindtegels. Dit voorkomt dat je muurtje verzakt.

Zorg dat deze fundering waterpas ligt, dat scheelt een hoop frustratie later. Je begint met de grootste stenen onderop. Gebruik verschillende formaten voor een speels effect. Denk aan een mix van stapstenen, bultkeien of oude gebakken klinkers.

Stapel ze zo dat ze elkaar vastgrijpen, net als bij een muurtje van lego. Je hoeft geen cement te gebruiken.

Tot een hoogte van ongeveer 0,5 meter houdt het muurtje zichzelf staan door het gewicht en de wrijving. Gebruik aarde of straatzand tussen de stenen om ze op hun plek te houden en te zorgen dat water weg kan. Hier draait het om stabiliteit.

Een standaard stapelmuurtje

Je bouwt je muurtje het beste met een lichte waaiervorm of een S-bocht.

Dit is de 'slangen'-vorm. Zorg dat de muur iets naar achteren leunt, zeg maar een klein beetje de grond in. Dit is extra belangrijk als je tuin een hoogteverschil heeft.

Door de leuning naar achteren gebruikt het muurtje de zwaartekracht in zijn voordeel. Begin breed en bouw naar boven toe smaller.

Dit zorgt voor een stabiele constructie tot 0,5 meter hoogte. Let op: bouw nooit zomaar door tot 1 meter hoog.

Zonder metselwerk of bindmiddel wordt een muur boven de 0,5 meter onstabiel en gevaarlijk. De stenen kunnen verschuiven. Hou je dus echt aan die 50 cm als je losse stenen stapelt. Wil je hoger?

Dan moet je technisch gaan metselen, wat een heel andere klus is.

Maak een plantenbak of tuintje met een stapelmuurtje als rand

Wij houden het leuk en makkelijk. Je slangenmuur hoeft niet vrijstaand te zijn. Je kunt hem ook gebruiken om een verhoogde border mee te maken. Graaf een gat voor je plantenbak, ongeveer 40 cm diep en 1 meter breed.

Vul dit met goede compostgrond. Bouw nu de stapelmuur langs de rand van dit gat.

Zo ontstaat er een prachtige verhoogde bak. Dit is ideaal voor kruiden of klein fruit zoals aardbeien en bessen. De stenen muur houdt het vocht vast en geeft warmte af.

Deze combinatie is perfect voor een permacultuur-tuin. De muur zorgt voor microklimaten.

Aan de zonnige kant van de muur is het warmer, ideaal voor mediterrane kruiden. Aan de schaduwkant blijft het koeler en vochtiger, perfect voor planten als varens of bessen. Je speelt in op de natuurlijke omstandigheden.

Zo maak je je tuin slimmer en diverser. En dat is precies wat je wilt in een voedselbos.

Stap 3: Vergroen je stapelmuurtje

De muur is klaar. Nu wordt het pas echt leuk.

Je slangenmuur is een paradijs voor insecten en kleine dieren. Het is de ideale plek om te vergroenen, zeker als je natuurlijke bondgenoten zoals de egel verwelkomt. Kies planten die houden van stenige grond en veel zon.

Denk aan muurbloempjes, sedum of kruiptijm. Plant ze tussen de stenen, net als bij het beheer van de graslaag met schapen of geiten.

Zorg dat je gifvrije planten gebruikt. Je wilt bijen en vlinders aantrekken, niet vergiftigen. Kies voor inheemse soorten als het kan, zodat je ook kunt genieten van de zang van bosvogels in je voedselbos.

Combineer je muur met bomen en fruit. Plant een kleine fruitboom, zoals een dwergappel of kweepeer, net naast je muur.

De muur beschermt de boom tegen wind en geeft hem warmte. Plant er bramen of frambozen tegenaan.

Zo bouw je een eetbare rand. Je slangenmuur wordt een levend onderdeel van je voedselbos. Het trekt nuttige insecten aan die je fruitbomen beschermen tegen plagen. Een perfect systeem. Gebruik ook de ruimte op de muur zelf voor kruiden.

Oregano, tijm en salie doen het goed tussen de stenen. Ze hebben weinig water nodig en ruiken heerlijk.

Je kunt ze direct plukken voor in de keuken. Zo combineer je functionaliteit met schoonheid. Je tuin wordt niet alleen groener, maar ook eetbaar en functioneel. Dat is de kracht van permacultuur.

Verificatie-checklist

Voordat je de tuin in gaat, even checken of je alles hebt.

Niets is vervelender dan halverwege materiaal tekort komen. Gebruik deze lijst om je voorraad te controleren. Pas de getallen aan op basis van de grootte van jouw project.

• Fundering: Voldoende straatzand (ongeveer 2 zakken van 20kg per meter muur) en een aantal oude tegels of grindtegels als basis.
• Stenen: Kies voor gebakken materiaal als het kan, dat is duurzamer dan beton. Reken op ongeveer 10-15 stenen per vierkante meter muur, afhankelijk van de grootte.
• Grond: Voldoende goede tuinaarde of compost om de lege ruimtes op te vullen en eventuele bakken te vullen. Minimaal 30 cm diepte.
• Planten: Gifvrije vaste planten, kruiden en eventueel fruitplanten. Kies voor soorten die passen bij de zon- of schaduwkant van je muur.
• Controle: Is je muur maximaal 0,5 meter hoog? Staat hij stabiel en eventueel iets leunend? Zit er genoeg aarde tussen de stenen voor de planten?

Een klein muurtje van 3 meter lang heeft minder stenen nodig dan een grote bocht. Als je deze checklist kunt afvinken, ben je klaar om te beginnen.

Je tuin gaat veranderen van een grijze vlakte in een levend ecosysteem.

Veel plezier met bouwen!