De voordelen van een 'hugelkultur' bed voor wateropslag

Stel je voor: je tuinierd, en je bent constant aan het water geven. De zomer is kurkdroog, je aarde barst open en je groenten hangen slap. Herkenbaar?

Het voelt alsof je een gevecht met de elementen voert. Wat als je tuin juist water zou kunnen opslaan?

Niet in een plastic ton, maar in de bodem zelf. Zoals een spons. Dat is precies wat een hugelkultur bed doet. Het is een eeuwenoud trucje uit Duitsland en Oost-Europa, opgepoetst voor de moderne permacultuur tuin.

Je bouwt een berg van dood hout, oude takken en snoeiafval, en bedekt dat met aarde. Het resultaat? Een self-watering systeem dat jaren meegaat en steeds vruchtbaarder wordt. Laten we eens kijken waarom dit een gamechanger is voor jouw voedselbos.

Wat zijn Hugelkultur bedden?

Je kunt een hugelkultur bed zien als een soort composthoop die je direct beplant. Het woord 'Hugel' betekent heuvel in het Duits, en dat is precies wat het is.

De kern van zo'n bed bestaat uit hout: boomstammen, dikke takken, oud snoeihout.

Dit hout fungeert als een gigantische wateropslag. Waarom? Omdat hout, zolang het niet verbrand is, water absorbeert en vasthoudt. Bron 3 (divinozhouseofbeauty.nl) geeft een fantastisch feit: hout kan tot wel 3x zijn eigen gewicht aan water vasthouden.

Om dit hout te bouwen graaf je een ondiepe greppel. De grond die je eruit haalt, leg je apart.

Je vult de greppel met je houtstapel. Belangrijk is om de toplaag, de beste aarde, apart te houden bij het graven. Die ga je straks weer bovenop leggen. Na het stapelen van het hout, vul je de gaten op met snoeiafval, bladeren en ander organisch materiaal, wat helpt bij het natuurlijk water vasthouden in je voedselbos.

Tot slot dek je alles af met de bewaarde grond. Je bouwt het beste een brede basis en een smallere top, om erosie door zwaartekracht te voorkomen.

Na verloop van tijd zakt de boel in, waardoor je een stabiele, vruchtbare heuvel overhoudt.

7 voordelen van Hugelkultur bedden

Waarom zou je hier tijd en energie in steken? Omdat de beloning enorm is. Hier zijn zeven redenen waarom dit werkt als een trein in je permacultuur tuin.

1. Waterbesparing van jewelste: Dit is de hoofdprijs. Een goed geconstrueerd hugelkulturbed verbruikt maar 300 liter per vierkante meter per seizoen. Een traditioneel bed doet 1000 liter. Dat is een besparing van 70%. Je bent minder afhankelijk van regen of de tuinslang.
2. Opbouw van vruchtbaarheid: Het hout begint langzaam te verrotten. Dit proces zorgt voor een continue toevoer van voedingsstoffen, precies wat planten nodig hebben. Het is een langzame, stabiele meststof.
3. Wortelruimte: Omdat je begint met een hoop hout en takken, zit er veel lucht en ruimte in de ondergrond. Plantenwortels groeien hier makkelijk doorheen, dieper dan in een harde kleilaag.
4. Grond temperatuur: Het composterende hout produceert een beetje warmte. Dit zorgt voor een warmere grond, wat het groeiseizoen langer maakt. Ideaal voor vroege aardappelen of warmteminnende fruitbomen.
5. Minder onkruid: Door de verhoogde ligging en de snelle groei van beplanting, is er minder ruimte en licht voor hardnekkig onkruid.
6. Geen of minder bemesting: Door de interne vertering van het hout en de toegevoegde stikstofrijke materialen, hoef je de eerste jaren nauwelijks bij te mesten.
7. Langlevend systeem: Een hugelbed kan wel 10 tot 20 jaar meegaan. Een hugel van 2 meter hoog zakt na enkele jaren naar ongeveer 60 cm, wat een stabiele, perfecte hoogte is om op te tuinieren (Bron 1: doepserleven.nl).

Praktische tips voor jouw Hugel

Wil je beginnen? Goed idee. Maar doe het goed, dan heb je er jaren plezier van.

Hier wat concrete tips die je direct kunt toepassen.

• Kies je hout slim: Niet alle houtsoorten zijn even goed. Vermijd hout dat stoffen afgeeft die plantengroei remmen (sommige naaldbomen of walnoot). Gebruik liever fruitbomen, wilgen of esdoorns.
• Gebruik halfrot hout: Als je hout al een beetje verrot is, start de vertering sneller. Vers hout kan stikstof uit de grond trekken (stikstofbinding). Los dit op door extra stikstofrijk materiaal toe te voegen.
• Stikstof toevoegen: Om de vertering op gang te brengen, strooi je laagjes paardenmest, wormencompost of kippenmest tussen het hout. Dit geeft de bacteriën eten.
• Breed bouwen: Zorg dat de onderkant breder is dan de bovenkant. Dit voorkomt dat je zware aarde naar beneden glijdt bij hevige regenbuien.

De realiteit: 3 nadelen van Hugelkultur

Alles heeft twee kanten. Een hugelbed is geweldig, maar het is geen sprookje.

Het kan moeilijk zijn om voldoende materiaal te vinden

Er zijn uitdagingen waar je rekening mee moet houden voordat je enthousiast begint. In Nederland is soms een tekort aan groot, grof houtachtig materiaal. Als je zelf geen bomen kapt of een boom omwaait in je tuin, moet je het vaak kopen.

De zwaartekracht werkt je voortdurend tegen

Dit kan kosten met zich meebrengen. Je kunt denken aan €50 tot €150 per kubieke meter voor snoeihout of stammen, afhankelijk van de bron.

Wat zijn de functies van een hugelbed?

Lokale permacultuur community's, zoals de Voedselboskabouters, kunnen soms helpen aan offertes of materiaal, maar het blijft een investering. Grond is zwaar. Heel zwaar. Als je een heuvel bouwt die te steil is, of als je de bodem als spons laat werken tijdens het bouwen, gaat die grond naar beneden. Dit heet erosie.

Je bouwt in feite een dam. Als die instort, ben je je werk kwijt.

• Waterbuffer: Sponsfunctie.
• Vruchtbaarheidsbatterij: Bron van voedingsstoffen.
• Microklimaat: Zorgt voor warmte en windbescherming.
• Leefgebied: Trekt wormen en nuttige bodemleven aan.

Zorg dus dat je bed stabiel is en niet te steil. Een hugelbed is niet alleen een wateropslag.

Het is een ecosysteem op zich. De functies zijn: Een hugelkultur bed bouwen is een investering in de toekomst van je tuin. Het is zwaar werk in het begin, maar het resultaat is een veerkrachtige, droogtebestendige plek waar je fruit en groenten blijft oogsten, zelfs als de rest van de tuin dorst heeft.