De rol van eenden bij het schoonhouden van je voedselbosvijver

Je staat ’s ochtends vroeg bij je prachtige voedselbosvijver, met je koffie in de hand.

De zon schijnt op het waterlelieblad en de zelfgezaaide munt woekert gezellig langs de rand. Het is je kleine paradijsje.

Tot je die typische, herkenbare kwak hoort. Een eend. En al snel volgen er meer. Ze duiken, plonzen, foerageren. Op het eerste gezicht gezellig, maar als serieuze voedselbosser weet je dat dit het begin van een hoop gedoe kan zijn.

Je vijver is een cruciale schakel in je permacultuur systeem, een plek van biodiversiteit en wateropslag.

Eenden kunnen die balans flink door de war gooien. In dit artikel duiken we in de rol van eenden en hoe je je vijver schoon en in balans houdt, zonder de natuur een kopje kleiner te maken.

Komt een eend bij de bakker

We kennen het allemaal: het beeld van kinderen die brood korstjes gooien naar eenden in de vijver.

Het voelt lief en onschuldig. Toch is dit het begin van een groot misverstand. Eenden zijn van nature alleseters, maar hun dieet is erop gebouwd om te scharrelen in ondiep water. Ze zoeken naar waterplanten, grassen, insecten, wormen, kikkers en zelfs kleine visjes.

Dat is een gevarieerd en uitgebalanceerd dieet vol vezels, eiwitten en mineralen. Brood daarentegen is voor een eend pure junkfood.

Volgens de Dierenbescherming is brood te vet en te zout. Als je regelmatig eenden voert met brood, of als ze dit in jouw vijver vinden omdat andere bezoekers het er gooien, ontstaat er een enorme vervuiling.

Je vijver verandert van een gezond ecosysteem in een soort snackbar. De Dierenbescherming geeft aan dat in sommige vijvers tot wel 8 kilo brood per dag verdwijnt. Stel je eens voor wat voor impact dat heeft op je waterkwaliteit en de dieren die er echt thuishoren.

Voer eenden geen brood

Het is de nummer één regel in diervriendelijk vijverbeheer: stop met brood voeren.

Het is niet alleen slecht voor de eenden zelf (overgewicht, verenverkleuring, botproblemen), maar het trekt ook ongewenste gasten aan. Denk aan ratten die ’s nachts komen voor de kruimels.

Daarnaast zorgt al dat brood voor een enorme toename van fosfaten en stikstoffen in je water. Dit leidt tot een explosie van algen, troebel water en een zuurstoftekort. Kortom: je vijver gaat dood. Wil je de eenden in je omgeving helpen?

Geef ze dan de ruimte om hun eigen eten te vinden. Ze zijn dol op het water dat je in je voedselbos hebt gecreëerd.

Ze zoeken er naar slakken, larvae van muggen en waterplanten. Als je je vijver op een permacultuur-manier beheert, met veel variatie in en rond het water, kunnen eenden daar een onderdeel van zijn. Maar het is een dunne lijn. Zodra ze je vijver als hun hoofdvoedselbron gaan zien en je vijverplanten opeten, wordt het een ander verhaal.

Waarom eenden in je vijver een probleem kunnen zijn

Het is belangrijk om te beseffen dat een eend niet zomaar een vogel is die even langs komt. Een groep eenden kan je zorgvuldig opgebouwde voedselbosvijver in korte tijd flink ontregelen.

Ze zijn geen kwaadaardige beesten, maar hun gedrag is simpelweg niet te combineren met een stabiele, gezonde vijver die je voor ogen hebt. Laten we de problemen even op een rijtje zetten. Eenden produceren veel mest.

Vervuiling door uitwerpselen en voedselresten

Veel meer dan je misschien denkt. Al die uitwerpselen belanden direct in het water.

Dit werkt als een snelle meststof voor algen. Het water wordt groen en stroperig. De heldere plas waar je vroeger de bodem kon zien, verandert in een drijvende moeras.

Schade aan vijverplanten en waterkwaliteit

Voedselresten, zoals broodkruimels of half opgegeten waterplanten, rotten weg en verbruiken daarbij zuurstof. Dit maakt het water onleefbaar voor vissen en andere waterdieren.

Eenden zijn niet kieskeurig als het gaat om diverse waterplanten voor je voedselbosvijver. Ze eten niet alleen de bladeren, maar wroeten ook met hun poten in de bodem op zoek naar voedsel.

Verstoring van het natuurlijke vijverleven

Hierdoor los je de bodem op en wordt het water troebel. Ze zijn gek op jonge, sappige scheuten van planten die je net hebt geplant. Denk aan moerasspirea, dotterbloem of zelfs de bladeren van je waterlelie. Ze kunnen je zorgvuldige aanplant van eetbare waterplanten in een weekend compleet vernielen.

Een gezonde vijver heeft een evenwicht van kleine en grote dieren. Eenden jagen op kikkers, padden en kleine visjes.

Geluidsoverlast en ongewenste aanloop

Ze kunnen de populatie van deze dieren flink uitdunnen. Daarnaast verdringen ze andere vogels die ook van water houden, zoals waterhoentjes of fuutjes. De rust die je zoekt in je voedselbos wordt verstoord door het constante gekwaak en geplons.

Als je midden in de natuur wilt leven, hoort geluid erbij. Maar een groep eenden die de hele dag ruzie maakt, is een ander verhaal.

Bovendien trekt het verzorgen van eenden (of het nu door jou is of door anderen) vaak meer mensen. En die gooien misschien alsnog brood. Zo blijf je in een vicieuze cirkel zitten van aantrekken en afstoten.

Eenden verjagen uit je vijver: wat mag en wat niet?

Hier komt het lastige gedeelte. Eenden zijn in Nederland beschermd onder de Wet natuurbescherming. Je mag ze dus niet zomaar vangen, doden of hun nesten vernielen.

Wet- en regelgeving in Nederland omtrent wilde eenden

Dat is niet alleen onethisch, het is ook illegaal en kan je een flinke boete opleveren.

Gelukkig zijn er genoeg manieren om ze op een legale en diervriendelijke manier te verjagen, zodat ze je vijver ontwijken. Wilde eenden zijn standvogels.

Het verschil tussen verjagen en bestrijden

Ze vallen onder de bescherming van de Flora- en faunawet (nu de Wet natuurbescherming). Dit betekent dat je ze mag verjagen, maar alleen met methoden die geen letsel of dodelijke afloop veroorzaken. Je mag ze ook niet actief voeren om ze te lokken, wat in de praktijk dus betekent: stop met brood geven.

Verjagen is tijdelijk en diervriendelijk. Je zorgt dat de eenden zich niet prettig voelen op jouw terrein, waardoor ze uitwijken naar een andere vijver.

Diervriendelijke methodes versus verboden middelen

Bestrijden is een drastische maatregel dat eigenlijk nooit is toegestaan voor particulieren. De enige manier waarop actieve bestrijding mag gebeuren, is door professionele faunabeheerders en dat is alleen voor ernstige schadegevallen in de landbouw. Voor je moestuin of voedselbos is dat dus niet aan de orde. Verboden middelen zijn bijvoorbeeld: vergif, klemmen, vallen of schieten.

Dat is een no-go. Diervriendelijke methodes zijn erop gericht om de eend te laten schrikken of de plek onaantrekkelijk te maken.

Wanneer je een deskundige moet inschakelen

Denk aan geluid, beweging en fysieke barrières. Het doel is niet om de eend pijn te doen, maar om hem een andere richting op te sturen.

Als je te maken krijgt met een eendenpaar dat een nest heeft gebouwd en eieren heeft gelegd, ben je te laat. Dan zijn ze wettelijk beschermd en mag je ze niet verstoren tot de jongen het nest hebben verlaten. In dat geval is het zaak om geduld te hebben en daarna preventieve maatregelen te nemen. Bij hele grote aantallen eenden die overlast veroorzaken, kun je contact opnemen met de provinciale faunabeheerder voor advies.

Effectieve methodes om eenden te verjagen uit je vijver

Gelukkig hoef je niet bij de pakken neer te zitten. Er zijn tal van praktische, goedkope en diervriendelijke manieren om je vijver eendenvrij te houden.

Beweging en geluid als afschrikmiddel

De sleutel is om te werken met hun natuurlijke angst voor verrassingen. Ze zijn geen domme dieren; als ze een paar keer schrikken, onthouden ze dat de plek niet veilig is. Dit werkt vaak het beste en is het goedkoopst. Eenden houden niet van hinderlijke obstakels.

• Reflecterende objecten: Hang oude cd's, spiegels of speciale vogelverschrikkerlinten (te koop vanaf €5,- per rolletje) op aan draadjes boven de vijver. Door de wind bewegen ze en weerkaatsen ze zonlicht. De flitsende lichtpuntjes en beweging zijn voor eenden onaangenaam.
• Waterdichte bewegingssensor: Plaats een sensor (vanaf €30,-) die een sproei-installatie activeert of een alarm geluid maakt als er een eend in de buurt komt. Dit werkt extreem effectief, maar vereist wel een investering.
• Nep-roofvogels: Een nep-uil (vanaf €15,-) op een paal naast de vijver kan helpen. Belangrijk: verplaats hem wel eens in de week, anders wennen de eenden eraan.

Fysieke barrières en waterplanten

Eenden komen voor eten. Als er niets te halen valt, verdwijnen ze vanzelf.

• Visdraad of netten: Span dun, bijna onzichtbaar visdraad (monofilament) over de vijver. Zorg dat het net boven het water hangt (niet erin). Eenden kunnen hier niet makkelijk doorheen duiken.
• Dichte begroeiing: Plant de randen van je vijver vol met stengelige planten die de doorgang belemmeren. Denk aan pijpenstrootje (Miscanthus) of riet. Dit maakt het voor eenden moeilijk om het water in te komen of er makkelijk uit te vluchten.
• Stekelige randen: Plaats een strook braamstruiken of rozen met doorns direct langs de waterkant. Een eend wil niet door een prikkeldraadje van takken.

Verander het voedselaanbod

Met deze methoden zorg je ervoor dat je voedselbosvijver een plek blijft voor biodiversiteit, zonder overlast van eenden, terwijl je ook de jaarlijkse waterbehoefte van je voedselbos in de gaten houdt.

1. Stop direct met het voeren van eenden of het laten liggen van etensresten.
2. Als je vijver rijk is aan slakken en insecten, overweeg dan om een paar vissen uit te zetten (als dat past bij je permacultuur ontwerp). Die concurrentie maakt het minder aantrekkelijk.
3. Houd je vijverrand schoon van afval.

Je beschermt je waterkwaliteit en je planten, en dat allemaal op een manier die vriendelijk is voor de dieren. Zo blijft je permacultuur systeem in balans.