De rol van de schoffel in een mulch-rijk systeem (spoiler: minimaal)
Een mulch-rijk systeem is de droom van elke voedselbosbouwer. Je legt een dikke laag organisch materiaal neer, en de bodem doet de rest van het werk. Dus, wat is dan de rol van de schoffel?
In één woord: minimaal. Laten we het erover hebben waarom je deze tool vaker moet laten liggen dan pakken.
Waarom schoffelen eigenlijk?
De meeste mensen schoffelen om onkruid te bestrijden. Ze wieden het onkruid weg en gooien het op de compost.
Vervolgens blijft de bodem kaal en blootliggen. Dit is precies wat we in een permacultuursysteem niet willen. Wanneer je de bodem kaal maakt, verlies je vocht door verdamping.
De zon brandt op de kale aarde en doodt het belangrijke bodemleven net onder de oppervlakte.
Het is een constante strijd tegen de natuur in plaats van een samenwerking. Een schoffel is een prachtig stuk gereedschap, maar het is vaak een symptoombestrijder. Het lost het probleem van 'onkruid' tijdelijk op, maar maakt het de volgende week weer net zo groot. In een mulch-rijk systeem verandert het spel.
De kracht van mulch
Mulch is de held van ons verhaal. In Nederland gebruiken we vaak versnipperd snoeihout (houtsnippers), afgevallen blad of goed verteerde compost.
Deze laag bedekt de bodem en doet drie essentiële dingen. Ten eerste houdt het vocht vast. Alsof je een natte spons bedekt met een plastic deksel.
Het water blijft in de grond en de plantenwortels kunnen er altijd bij.
Ten tweede onderdrukt het onkruid. Licht kan de bodem niet bereiken, dus kiemen zaden niet of komen niet op. Ten derde, en dat is het mooiste, voedt het de bodem. Onder de mulchlaag werken wormen en schimmels dag en nacht.
Ze verteren het materiaal en zetten het om in voedzame humus. Je bouwt letterlijk vruchtbare grond op zonder dat je zelf veel hoeft te doen.
Wanneer pak je de schoffel wél?
Oké, je schoffel verdwijnt niet helemaal in de schuur. Er zijn momenten dat je 'm nodig hebt, maar ze zijn schaars.
Denk aan het begin van je project of bij specifieke werkzaamheden, zoals het maken van stevige paaltjes. De belangrijkste taak voor je schoffel is het aanleggen van de mulchlaag.
Als je begint op een plek met veel kweekgras of sterk onkruid, is schoffelen de eerste stap. Je maakt de bovenste laag kapot om te zorgen dat de mulch goed contact maakt met de bodem. Een andere keer is bij het planten.
Als je een fruitboom of vaste plant plant in een bestaande mulchlaag, maak je met de schoffel een gat. Je schuift de mulch even opzij, maakt een plantgat en schuift de mulch terug. Heb je zelf je eigen mulch geproduceerd? Dan is dat het.
Soms groeit er tóch een hardnekkig onkruid door de mulch heen. Dan kun je hem snel gebruiken om het wortelstelsel te verwijderen. Maar de regel is: probeer het eerst met je handen. Zo blijft de bodemstructuur ongestoord.
De juiste aanpak: maaien en toevoegen
Wat doe je dan in plaats van schoffelen? Je voegt toe en je maait.
Als je ziet dat er wat onkruid bovenop de mulch groeit, pak je niet de schoffel. Je pakt je grasmaaier (met opvang) of je maait met de zeis.
Je maait het onkruid fijn en laat het liggen. Dit fijne materiaal vertert snel en vormt een nieuwe, dunne mulchlaag. Dit is een vorm van 'chop and drop'. Je gebruikt het onkruid als voeding in plaats van het als afval te zien.
Is de mulchlaag dun geworden? Leg er nieuwe bovenop.
Een laag van 5 tot 10 centimeter is ideaal. In de herfst kun je bladeren verzamelen en verspreiden. In de zomer kun je het gemaaid gras van je gazondelen gebruiken (mits onkruidvrij) of houtsnippers kopen.
Het gaat erom dat de bodem nooit kaal komt te liggen. Schoffelen maakt de bodem kaal.
Mulch houdt 'm bedekt. Kies voor het bedekken, dan verdwijnt de noodzaak voor schoffelen vanzelf.
De kosten van schoffelen vs. mulchen
Een goede schoffel is een investering. Een kwalitatief model zoals de Burgon & Ball of de Sneeboer kost tussen de €40 en €60.
Goedkope schoffels van de bouwmarkt (€15-€20) slijten snel en zijn vaak zwaar.
De aanschaf is één ding, maar de tijd die je kwijt bent met schoffelen is veel kostbaarder. Mulch kost ook geld, maar het is een investering in de toekomst. Houtsnippers kosten ongeveer €30-€50 per kuub (1000 liter), afhankelijk van de bron en het type hout.
Compost is vaak iets duurder, rond de €40-€60 per kuub. De vergelijking is simpel. Een uur schoffelen kost je zweet en tijd. Een uur mulch aanbrengen kost je geld, maar het bespaart je tientallen uren wieden in de komende maanden. Bovendien hoef je na een mulchlaag bijna geen water meer te geven, wat weer scheelt in de waterrekening.
- Schoffel: €40, vereist wekelijks onderhoud, verstoort bodemleven.
- Houtsnippers (1m3): €40, werkt 1-2 jaar, bouwt bodem op, bespaart water.
- Compost (1m3): €50, directe voeding, verbetert bodemstructuur.
Praktische tips voor een mulch-rijk systeem
Wil je je schoffel voorgoed aan de kant zetten? Volg dan deze tips.
- Begin dik. Leg meteen een laag van 10 cm neer. Dunner heeft weinig zin, dan kiemt het onkruid er alsnog doorheen.
- Geen contact met stam. Leg mulch niet tot tegen de stam van je fruitbomen. Dit kan vocht veroorzaken en schimmel. Houd een kuiltje van 5 cm rond de stam vrij.
- Gebruik blad in de herfst. Verzamel blad van eiken of beuken. Maai het fijn met de maaier en strooi het uit. Dit is gratis mulch.
- Werk vanuit de paden. Bewandel je perken zo min mogelijk. Door te lopen druk je de mulch aan en verniel je de structuur. Gebruik vaste paden van schors of tegels.
- Accepteer een beetje onkruid. Als er een enkele paardenbloem tussen je mulch groeit, is dat niet erg. Hij maakt mineralen uit de diepe grond beschikbaar. Trek hem eruit en leg hem zonder zaden op de compost.
Ze werken in elke voedseltuin, van boomgaard tot moestuin. De schoffel is een gereedschap van de 'oude' tuinbouw.
In een permacultuur-systeem met veel mulch werk je slimmer, niet harder. De bodem doet het werk voor je. Jij ondersteunt alleen waar nodig, of organiseer een gezellige werkdag met vrijwilligers in je bos. Dus, leg die schoffel weg en geniet van je voedselbos.