De invloed van nachtverlichting op de fauna in je bos

Stel je voor: je loopt door je voedselbos, omringd door fruitbomen en wilde planten. Overdag is het een levendige plek, maar ’s nachts verandert er iets fundamenteels.

Lichtvervuiling, een stille indringer, kan de natuurlijke cyclus van je bos verstoren.

Het is niet alleen een probleem voor verre sterrenhemels; het raakt direct de dieren en planten waar je zo hard voor werkt. In dit stuk duiken we in de impact van nachtverlichting op je bos en hoe je slimme keuzes kunt maken voor een gezond ecosysteem.

Nederland koploper in lichtvervuiling

Nederland is een van de meest verlichte landen in Europa. Volgens de Natuur- en Milieufederaties (2024) is lichtvervuiling hier een serieus probleem.

De Melkweg verdwijnt uit beeld

Het gaat niet alleen om fel licht; het gaat om hoe het de natuur verstoort. Wereldwijd wordt lichtvervuiling gezien als een mogelijke hoofdoorzaak van soortensterfte.

Dat is een schokkende gedachte, vooral als je bedenkt hoeveel werk je steekt in het beschermen van biodiversiteit in je permacultuur. Een direct gevolg van lichtvervuiling is dat de Melkweg niet meer zichtbaar is. Maar het gaat verder: volgens het NIOO-KNAW (2024) neemt het deel van de aarde dat ’s nachts meer verlicht is dan volle maan met meer dan 2% per jaar toe. LED-verlichting maakt dit erger, omdat het goedkoper is en dus meer lampen worden geplaatst. Experimentele lantaarnpalen op de Veluwe en in Drenthe branden jaarrond van zonsondergang tot zonsopgang, wat een directe bedreiging vormt voor nachtdieren.

Natuur in het licht – waarom het donker belangrijk is

Donker is niet zomaar afwezigheid van licht; het is een essentieel onderdeel van het ecosysteem. In je voedselbos zorgen nachtelijke uren voor rust en herstel.

Planten gebruiken de duisternis voor processen zoals ademhaling en vochtretentie. Dieren, zoals vleermuizen en nachtvlinders, zijn aangepast aan deze cyclus.

Aantrekking versus afstoting

Lichtvervuiling onderbreekt dit, met verstrekkende gevolgen voor de voedselwebben. Niet alle dieren reageren hetzelfde op licht. Onderzoek toont aan dat soorten zoals de franjestaart, watervleermuis en gewone grootoorvleermuis verlichte plekken mijden.

Ze jagen liever in het donker, waar hun prooien overvloedig zijn. De dwergvleermuis (Pipistrellus pipistrellus) doet het tegenovergestelde: deze soort foerageert rond lampen, aangetrokken door insecten die zich verzamelen rond lichtbronnen, terwijl natuurlijke predatoren zoals vossen en wezels elders in het voedselbos hun eigen rol vervullen.

Dit klinkt misschien positief, maar het leidt tot een disbalans. Nachtvlinders, cruciaal voor bestuiving, nemen af na enkele jaren rond experimentele lantaarnpalen. Je bos verliest dus een belangrijke schakel.

Nacht van de Nacht: Nederland als koploper in lichtvervuiling

Op zaterdag 26 oktober 2024 vindt de Nacht van de Nacht plaats, een evenement dat aandacht vraagt voor donkere hemels.

Het is een mooie gelegenheid om stil te staan bij de impact van licht op je bos. Tegelijkertijd benadrukt het hoe Nederland koploper is in lichtvervuiling – iets om je zorgen over te maken, maar ook om actie op te ondernemen. De Europese Natuurherstelwet biedt hier kansen, met maatregelen voor 20% herstel van land- en zeegebieden in Europa tegen 2030.

Donker is onmisbaar voor de natuur

Donker is niet alleen goed voor sterrenkijkers; het is cruciaal voor de biodiversiteit in je bos. Denk aan de insecten die ’s nachts actief zijn, zoals motten en kevers, die essentieel zijn voor de bestuiving van fruitbomen, zeker nu klimaatverandering de fauna in het bos onder druk zet.

Zonder duisternis verliezen deze soorten hun ritme, met gevolgen voor de opbrengst van je permacultuur.

Oproep tot minder en anders verlichten

Bovendien zorgt lichtvervuiling voor stress bij dieren, wat hun voortplanting en overleving beïnvloedt. Gelukkig zijn er praktische oplossingen. Gebruik dimbaar licht en intelligente verlichtingssystemen in gemeenten, zodat licht alleen aan staat wanneer nodig. Verlicht monumenten van binnenuit in plaats van met opwaarts schijnend licht.

Doven kantoorverlichting en buitenreclames ’s nachts. In je eigen bos kun je kiezen voor minimale verlichting, bijvoorbeeld met bewegingssensoren of lampen met een warme kleurtemperatuur (minder dan 3000 Kelvin), die minder storend zijn voor dieren.

Praktische tips voor een donkerder bos

Wil je aan de slag? Hier zijn concrete stappen om lichtvervuiling in je voedselbos te verminderen en een veilige habitat voor de hazelmuis te creëren:

• Gebruik timers: Stel verlichting in om alleen aan te gaan wanneer nodig, bijvoorbeeld tijdens avondelijke werkzaamheden.
• Kies voor warm licht: Lampen met een lage kleurtemperatuur (minder dan 3000 Kelvin) zijn minder schadelijk voor nachtdieren.
• Beperk de hoeveelheid: Plaats niet extra lampen, zelfs niet als je overstapt op energiezuinige LED-verlichting.
• Investeer in slimme systemen: Intelligente verlichting, zoals die van Philips Hue, kan worden aangepast aan de tijd van de dag en de behoeften van je bos. Prijzen liggen rond €50-100 per lamp.
• Overweeg zonne-energie: Lampen op zonne-energie zijn een duurzame optie en kosten tussen €20 en €150, afhankelijk van de kwaliteit.

Met deze aanpassingen draag je bij aan een gezonder ecosysteem en een donkerdere hemel.

Je bos zal je dankbaar zijn, en de dieren ook.